De muziek van mijn vader

Deze weken ben ik op zoek naar de ontwikkeling van mijn eigen muzieksmaak. Wie beïnvloedden mijn luistergedrag? Wie zetten mij op het spoor van nieuwe artiesten? En hoe werkt dat door tot op de dag van vandaag? Naast de radio en muziekbladen zijn de belangrijkste influencers waarschijnlijk mijn vrienden geweest. Daar schreef ik vorige keer al over.

Maar je moet je familie zeker ook niet uitvlakken. Ouders, broers en zussen zijn door hun voortdurende aanwezigheid natuurlijk medebepalend voor je muzieksmaak, al gaat dat proces vaak onbewust. Zelfs voor je geboorte schijn je al muziekvoorkeuren te ontwikkelen omdat er geluid van buiten in de baarmoeder doordringt. In de kinderjaren daarna, voordat je je eigen muziek gaat kiezen, wordt je vaak blootgesteld aan de muziek van je ouders. Vandaag zoom ik in op de – volgens mij grotendeels onbedoelde – muzikale opvoeding die ik kreeg van mijn vader.

Over mijn vader is tijdens zijn leven ongetwijfeld door allerlei mensen van alles gezegd, maar waarschijnlijk niet dat hij erg muzikaal was. Zijn ritmegevoel was beperkt, hij kon geen instrument bespelen en als hij zong – een verjaardagslied, andere dingen heb ik nooit gehoord – klonk dat niet fraai. Toch hield hij wel van muziek. En ik twijfel er niet aan dat zijn muziekvoorkeuren die van mij hebben beïnvloed. Een vader is hoe dan ook een voorbeeld.

Waar hij naar luisterde en wat hij mooi vond? In 1970 verhuisden wij vanuit Twente naar een flat in Rijswijk. Ik herinner me dat hij daar vol enthousiasme een nieuwe artiest introduceerde: Rod McKuen. De Amerikaanse singer-songwriter, eigenlijk meer een dichter dan een zanger, had destijds een grote hit met Soldiers Who Want To Be Heroes. De inhoud van het pacifistische nummer, een reactie op de Vietnam-oorlog die destijds nog voortwoekerde, ging aan mij als 7-jarige voorbij, maar mijn vaders enthousiasme niet.

Toen we een jaar later naar Zoetermeer verhuisden kwamen er verschillende platen uit dozen tevoorschijn. Een paar singles van The Beatles bijvoorbeeld: Let It Be, met op de achterkant het gekke You Know My Name en Yesterday, met Dizzy Miss Lizzie op de flipside. Heel vreemd, ik wist helemaal dat we die plaatjes hadden. Mijn vader kwam ook op de proppen met lp’s van Duke Ellington waarvan hij zei te houden maar die ik hem nooit heb horen draaien.

Wat begin jaren 70 bij ons thuis wel vaak op de Dual-platenspeler lag: cabaret. Fons Jansen, Wim Sonneveld, Rients Gratema en het radiocollectief Cursief, met Frans Halsema en Gerard Cox als bekendste conferenciers en zangers. Op den duur kenden we de teksten van die platen bijna uit ons hoofd. En op tv misten we geen enkele aflevering van Farce Majeur, het satirische NCRV-programma met onder meer Alexander Pola en Fred Benavente. Het Nederlandse luisterlied stond hoog op de ladder.

In juli 1974 verscheen een lp die de Nederlandse samenleving behoorlijk opschudde en waarvan er een half miljoen exemplaren zouden worden verkocht: Vroeger of later van Robert Long. Long, afkomstig uit de Engelstalige band Unit Gloria, zong in zijn moerstaal over taboe-onderwerpen als hypocrisie, homoseksualiteit en geloofsafval. Op de hoes liep de besnorde zanger, met een grote bos kroeshaar, zelfbewust in een spijkerpak over het strand. De boodschap: hier wordt het verleden afgeschaft. Alles aan deze plaat straalde vrijheid uit.

Ik was geïntrigeerd door Vroeger of later. Voor mij als 11-jarige ontsloot en suggereerde hij allerlei geheimen. Muzikaal lag het allemaal goed in het gehoor, met melodieuze ballades maar ook bijna carnavaleske schlagers. Er stond ook een nummer op, Kalverliefde, dat dichter bij mijn ervaringswereld lag en tegelijk vreemd was omdat het een terugblik was van iemand die inmiddels een stuk ouder was.

Het begin van de jaren 70 waren de jaren waarin mensen zich nadrukkelijk van knellende banden probeerden te bevrijden. Vroeger of later stond symbool voor die bevrijding. Mijn vader kocht die plaat en zette hem te pas en te onpas op, ook (of vooral) als er bezoek was met minder vooruitstrevende ideeën. Het was twee jaar voordat mijn vader zichzelf ook uit de band van zijn huwelijk bevrijdde en ik minder van hem te zien kreeg.

In zijn nieuwe huis in Scheveningen had hij een uitstekende geluidsinstallatie en een ruime collectie klassieke muziek. Maar in mijn herinnering werd er bijna nooit een plaat opgezet. Eigenlijk heb ik ook nooit geweten of hij wel van klassieke muziek hield. Wel werd hij geraakt, bedenk ik nu, door sommige liedjes van Herman van Veen, zoals Ik hou van jou en Suzanne, de Nederlandse bewerking van Leonard Cohens klassieker. Het was een onverwachte kant van een man die was opgeleid als werktuigbouwkundige en zich in zijn werk richtte om het stroomlijnen van werkprocessen.

De laatste jaren van zijn leven was mijn vader door ziekte aan bed gekluisterd. Voor zijn laatste verjaardag kreeg hij het album Het Eiland In De Verte (2004) van Boudewijn de Groot, dat toen net uit was. Een plaat met poëtische teksten van onder meer Lennaert Nijgh, Jan Rot en Freek de Jonge die hem raakten en die hem troost en afleiding gaven toen het einde naderbij kwam.

Onlangs las ik een mooie uitspraak van de Vlaamse psycholoog Manu Keirse in De Morgen: ‘Ik geloof wel dat het mogelijk is om [rouw] te overleven. Op dat moment leer je inzien dat je relatie met een overledene niet verdwenen is, maar enkel van vorm veranderde. Het is bijvoorbeeld niet zo omdat je ouders overleden zijn dat je niet langer hun kind bent.’ Zoiets ervaar ik ook met de muziek van mijn vader, die hem ook nu nog, ruim vijftien jaar na zijn dood, in herinnering brengt.

Op mijn huidige playlists staan, naast vooral Engelstalige artiesten, onder meer Spinvis, Eefje de Visser, Typhoon, Alex Roeka en Daniël Lohues. Ook Doe Maar, Boudewijn de Groot, Frans Halsema en Herman van Veen komen soms voorbij. Dat zal geen toeval zijn. Het Nederlandstalige luisterlied zit in mijn DNA.

2 comments

  1. Veel herkenning Chris met de Dual platenspeler als gemeenschappelijke basis. Ik mis Jim Reeves (met Chet Atkins op gitaar), Songs to Warm the Heart, maar verder zelfde toonsoort, gelijk gestemd!

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s