wisselbaden

Het heilzame wisselbad van de Top 2000

ouderwetse radioDe Top 2000 van Radio 2 begon in 1999 als een geinig idee: een lijst met tweeduizend liedjes om het nieuwe millennium mee in te luiden. Het werd een daverend succes. Concurrenten als Radio Veronica en Q Music lieten zich inspireren tot gelijksoortige lijsten, maar de eerste is nog altijd de grootste.

top 2000De ‘lijst der lijsten’ is inmiddels een Instituut geworden, een spektakel dat een steeds breder publiek aan zich lijkt te binden. Aan promotie doen de makers nauwelijks nog iets, de stemmers, luisteraars en adverteerders komen toch wel, net als de bezoekers van het Top 2000 café in Hilversum. Maar waar komt dat succes eigenlijk vandaan?

gezin rond kerstboomMisschien komt het gewoon door de grootte en de statuur van de lijst – geen tijdelijke Top 40 of Top 100, maar een flinke lijst met de Allerbeste Liedjes Aller Tijden. En hij komt jaarlijks terug, in de donkere kerstperiode waarin veel mensen thuis samen naar de radio kunnen luisteren. Al die dingen komen gewoon mooi bij elkaar. Maar ik denk niet dat dat een volledige verklaring is van het succes.

michael jacksonOok hier in huis is dit jaar vanaf eerste kerstdag al geregeld afgestemd op de Top 2000. En het viel me op hoe sterk de interesse van mijn kinderen (12 en 15) wisselt: bij veel nummers kijken ze wat misnoegd om zich heen met een blik van ‘wat is dit voor nummer, dit zegt me echt niks’. Bij recente hits (Rihanna, Bruno Mars) en sommige klassiekers (Michael Jackson, James Brown) veren ze juist enthousiast op. En bij mezelf neem ik ook zoiets waar, maar dan meestal bij andere liedjes.

NederlandEen cruciaal element van de Top 2000 is dat hij Nederlands en ‘democratisch’ is. Allerlei luisteraars hebben meegestemd: mannen en vrouwen, uit alle streken van het land; jong, oud, hoog- en laagopgeleid, sandalen of kekke laarsjes, steil haar of krul. Je zou de lijst min of meer een staalkaart van de Nederlandse popsmaak kunnen noemen. Het is alsof je samen met je landgenoten uit talloze ingrediënten iets heel moois of superlekkers hebt proberen te maken. En daarom voel je je ook afwisselend in de steek gelaten en gesteund, of liever gezegd – je verdwaalt en komt weer thuis.

KissVerdwalen doe je in de onnavolgbare belevingswereld van sommige andere popliefhebbers. Je vraagt je af hoe iemand geroerd of enthousiast kan raken door een lied dat jou totaal niets doet. Wat zijn dat voor mensen die I Was Made For Loving You van Kiss naar plek 312 hebben gestemd? Heb je daar überhaupt wel iets mee gemeen, of zijn jullie gedoemd om altijd aliens voor elkaar te blijven?

Crowded HouseZo’n vervreemdend moment wordt steevast gevolgd door een aangename golf van herkenning. Don’t Dream It’s Over van Crowded House (nr. 783), As van Stevie Wonder (nr. 1970): hè hè, er zijn mensen die mij begrijpen (ook al staat die laatste beláchelijk laag). JJ Cale’s After Midnight (nr. 1294), Sam Cooke’s A Change Is Gonna Come (nr. 1300): je blijkt toch nog zielsverwanten te hebben. Je komt weer thuis.

vuurpijlenElke samenleving heeft rituelen nodig. Onze samenleving is er in de loop der tijd verschillende kwijtgeraakt. Maar soms ontstaan er nieuwe. Zoals de Top 2000. Zeven dagen lang wisselen teleurstelling en vreugde elkaar af. We ontmoeten vreemde kostgangers en zielsverwanten. We verdwalen en komen weer thuis. En ondanks de verschillen luisteren we allemaal, in groten getale ook – en dat is best verbindend. De lijst der lijsten is voor een groot deel van het land een heilzaam wisselbad. Een nieuw ritueel dat in elk geval een stuk gezonder en muzikaler is dan rotjes, vuurpijlen en gillende keukenmeiden.

Gelukkig Nieuwjaar!