Maand: januari 2016

Het licht van een gedoofde ster

David-Bowie_Chicago_2002-08-08_photoby_Adam-Bielawski-croppedVeel is er deze week al gezegd en geschreven over de man die op 8 januari 1947 als David Robert Jones ter wereld kwam en afgelopen zondag overleed. Zie bijvoorbeeld de mooie artikelen in De Correspondent en op VPRO’s popportal 3voor12. Hier op Goeie Nummers geen overzicht of duiding van Bowies betekenis, maar alleen een persoonlijk verhaal van een muziekliefhebber. Om de schok wat te verzachten.

hoes ziggy stardustEen van de fijnste aspecten van mijn leven is dat ik toevallig opgroeide in het interessantste decennium van de popmuziek: de jaren 70. Bovendien had ik het geluk een twee jaar oudere broer te hebben. Via grote broers kun je namelijk meeliften naar een stoerdere muzieksmaak (in mijn geval o.a. Lou Reed, J.J. Cale en The Allman Brothers). En zo maakte ik ook, via de geluidsoverlast van één slaapkamer verderop, kennis met David Bowie.

David_bowie_05061978_01_150 Oslo in 1978Destijds hield ik popsterren met theatrale gebaren, gekke pakjes en science fiction-neigingen graag op veilige afstand van mijn platenkast. Maar Bowies muziek had geen boodschap aan mijn hokjesdenken – zijn nummers klonken gewoonweg te lekker en verveelden desondanks nooit. En ze namen je mee naar onbekende streken, ver weg van de alledaagse werkelijkheid. Albums als Station To Station en Low gonsden op de middelbare school in mijn hoofd als welkome achtergrondmuziek bij de woorden van de leraren.

220px-BowieRaR87 Glass Spider Tour 1987Maar vanaf de jaren 80 verdween Bowie voor mij toch heel geleidelijk naar de achtergrond – tot mijn veertigers-verzamelwoede me deze eeuw weer bij hem terugbracht. Ditmaal werd ik vooral gegrepen door de onnavolgbare manier waarop deze muzikale kameleon Britse pop, Amerikaanse soul en Midden-Europese elektronica tot een volkomen logisch geheel wist te smeden.

groot affiche David Bowie Is Groninger MuseumEen paar weken geleden nog ging ik naar de Bowie-tentoonstelling in het Groninger Museum, met tijdens de treinreis The Next Day (2013) op de mp3-speler. En door de expositie kwam The Thin White Duke, Major Tom, Aladdin Sane – of hoe we hem ook maar moeten noemen – weer een stukje dichterbij, ik meende hem iets beter te begrijpen. Hij had ook een nieuw album klaar, hoorde ik. En dan dit.

270px-Ster Bowie op de Hollywood Walk of FameHet is een troost dat sterren lang blijven stralen, ook vele jaren nadat ze zijn gedoofd. En helemaal als er mooie opnames bestaan die ze telkens weer tot leven kunnen wekken. Zoals het live-album A Reality Tour uit 2004, met wat mij betreft de ultieme uitvoering van een van Bowies beroemdste nummers: ‘Heroes’. Luister maar.

hoes Heroes David BowieTen opzichte van de oorspronkelijke uitvoering uit 1977 klinkt de song hier een stuk toegankelijker. De doorgierende sologitaar – op Heroes door feedbackfreak Robert Fripp – is wat naar achteren gedrongen ten gunste van de lekkere slaggitaar-riff. Minder doem, meer hoop. Iedereen kan een held zijn, zingt Bowie, ondanks alles. Al is het maar voor één dag. Als we de tijdelijkheid aanvaarden is alles mogelijk, lijkt hij tegen ons te zeggen. Als we de tijdelijkheid maar aanvaarden. Die boodschap ijlt bij mij lang na.

Kippenvel – ‘Save Me’ van Aretha Franklin

Aretha_Franklin,_The_Gospel_Tradition_In_Performance_at_the_White_House,_2015Afgelopen maand, tijdens een gala in Washington D.C., liet deze 73-jarige dame horen dat er nog steeds maar één is die zich Queen of Soul mag noemen. Kijk en luister hoe mevrouw Franklin haar publiek, waaronder songwriter Carole King en het echtpaar Obama, in vervoering brengt met ‘(You Make Me Feel Like) A Natural Woman’. Bijna vijftig jaar eerder produceerde ze een ander nummer waarvan je dakpannen gaan rammelen: Save Me.

FAME studiosHet is 1967. Aretha Franklin (1942), domineesdochter en telg uit een familie vol gospelzangeressen en 24 jaar oud, heeft al negen albums voor Columbia Records uitgebracht – met bedroevend weinig succes. Dan neemt producer Jerry Wexler van het Atlantic-label haar mee vanuit Detroit naar de FAME Studios in Muscle Shoals, een klein plaatsje in Alabama in het diepe zuiden van de VS.

hoes I Never Loved A Man The Way I Loved YouDie keuze pakt geweldig uit. Even moet Aretha wennen aan de blanke studiomuzikanten in de FAME studio. Maar de mannen van de Muscle Shoals Rythm Section, die eerder al artiesten als Otis Redding, Wilson Pickett en Percy Sledge op hun hits hebben begeleid, voelen de zangeres uitstekend aan. In een mum van tijd nemen ze I Never Loved A Man (The Way That I Love You) op. Later volgen ‘Respect’, ‘A Change is Gonna Come’- en Save Me.

Aretha_Franklin 1967Wat maakt deze song zo sterk? Aan de bijzondere melodie of vernuftige opbouw kan het niet liggen. Ook de tekst, over een onmogelijke liefde, is in de popmuziek niet heel verrassend: ‘Promised myself after the first romance / I wouldn’t give ya a second chance / Ah, but the closer I get to ya, baby / You drive me stone out-a my mind.’ Maar het gaat hier natuurlijk ook niet om Originaliteit – Intensiteit is hier de Baas.

Van Morrison met veel schaduwFranklin en haar begeleiders komen in de eerste maten al meteen op stoom (‘Save me, somebody save me’) met die drie repeterende akkoorden, vergelijkbaar met Van Morrisons klassieker ‘Gloria’. En daarna doen ze er steeds een heel klein schepje bovenop. Na het tweede couplet verschijnen de blazers op het toneel. Ook zij zetten graag nog een tandje bij.

duivel1En te midden van al dit geweld staat een vrouw die zich de longen uit het lijf schreeuwt. Alsof ze een duivel moet uitdrijven. Verstand strijdt tegen gevoel, overlevingsdrang tegen aantrekkingskracht: ‘I’m in so much trouble I don’t know what to do’. Het nummer is één wanhopige, krachtige smeekbede, gericht aan haar geliefde, aan de Almachtige, aan wie dan ook – als die haar maar uit haar onhoudbare situatie kan bevrijden.

220px-Arethafranklin op 21 april 2007 in Dallas, TexasEn je gunt haar die verlossing. Natuurlijk. Maar ondertussen kun je die meeslepende worsteling nog niet missen. Laat het doorgaan, denk je, laat het nog even doorgaan. Maar na 2 minuten en 19 seconden is het echt voorbij. Zo snel? Het leek veel langer. Wat is het stil hier. Wie redt mij nu? Wie helpt me ontsnappen aan de leegte die ‘Save Me’ achterlaat? Nog maar een keer dan.