Maand: januari 2016

Popmuziek ten onder aan nostalgie?

retromaniaDe toekomst van de popmuziek wordt bedreigd door een toenemende obsessie met zijn eigen verleden. Tenminste, als we journalist Simon Reynolds (Londen, 1963) mogen geloven. In zijn boek Retromania; Pop Culture’s Addiction To Its Own Past betoogt de Britse popcriticus gloedvol dat de rock & roll ten onder dreigt te gaan aan die almaar groeiende nostalgie. Maar is het ook waar?

the classic albums collectionBij lezing van Retromania raakte ik aanvankelijk in de war. Het Einde der Poptijden is toch niet nabij? Er komt toch nog steeds nieuwe, frisse muziek uit? Maar als je Reynolds’ argumenten en voorbeelden tot je neemt – en ondertussen ook af en toe een blik om je heen werpt –, dan valt wel op hoe veelvuldig er in de pop tegenwoordig achterom wordt gekeken. De reünies, retrospectieven en retro-acts buitelen bijna over elkaar.

Deja VuOok op de Nederlandse podia, waar je dit seizoen naast veel ‘gouwe ouwen’ onder meer mediapersoonlijkheid Johan Derksen vindt, die met ‘de Pioniers van de Nederpop’ langs de theaters trekt; je hebt de Steely Dan tribute-band The Royal Dutch Scam, er zijn heropvoeringen van Déjà Vu van CSN&Y. En zo kun je nog wel even doorgaan.

rock & roll hall of fameVerder laat Reynolds zien – voor mij een eye-opener – dat de popmuziek door de retrotrends van de afgelopen decennia steeds dichter bij de terugkerende cycli van de mode-industrie is komen te staan, en steeds verder weg van de kunst. En dat programmeurs van popfestivals tegenwoordig ‘curatoren’ genoemd worden – een woord dat voorheen vooral werd geassocieerd met musea. Dat zegt ook wel wat.

vergeten groentenToch overtuigt Retromania niet volledig. De Britse popcriticus moet soms de uithoeken van de retromanie opzoeken om zijn stelling kracht bij te zetten. Hij komt dan uit bij excentrieke clubjes van verzamelaars die miskende artiesten uit het recente verleden als een soort Vergeten Groenten van de obscuriteit proberen te redden. Niet echt representatief voor DE popmuziek, dus.

220px-Simon_ReynoldsMaar belangrijker is dat het in zijn behoorlijk dikke boek gaandeweg duidelijk wordt dat het vooral Reynolds zelf is die terugverlangt naar de tijd waarin de popmuziek ‘het leven in het absolute nu’ vertegenwoordigde. Dat was toevallig ook de periode waarin hij zelf jong was en met hart en ziel in de popscene opging. En hoewel hij dit zelf beseft, wijst hij de nostalgie in zichzelf net zozeer af als de rock-‘n’-rollnostalgie om hem heen.

Don't Look Back met Mick JaggerRetromania roept in elk geval interessante vragen op, onder meer over waar je zelf staat als popliefhebber. Ik kom uiteindelijk tot de slotsom dat het maar het beste is om te accepteren dat de popmuziek inmiddels gewoon volwassen is geworden. En dat volwassenheid niet zo heel erg is. En als rijpere popliefhebber voel ik vooral de vrijheid die al die nieuwe en oude muziek biedt, met achteromkijkers én futuristen, met invloeden uit verschillende windstreken, verschillende stromingen. Leven in het absolute nu mag dan iets ongekend enerverends zijn, voor mij heeft het toch meer weg van een gevangenis.

Wat vind jij: kijkt de popmuziek te veel achterom? En hoe erg is dat? Ik ben benieuwd naar je mening: post hem bij de reactiemogelijkheid hieronder.

De Band-opstelling®: Volgende Fase

IMAG0117Na de eerste, buitengewoon succesvolle sessies met de Band-opstelling® in Nederland is het nu tijd voor de volgende stap in deze baanbrekende nieuwe therapievorm, waarin de helende kracht van muziek andermaal duidelijk wordt. De eerste fase adresseerde met name het herkennen van het eigen archetype (Zanger, Drummer, Bassist, Gitarist of Toetsenist) en dat van mensen in de eigen omgeving. Kijk zo nodig even hier om het geheugen op te frissen.

kabelspagettiIn deze tweede fase van de Band-opstelling® verlaten we definitief de comfort zone. Want om een scherper inzicht in het eigen functioneren te krijgen, wisselen we van instrument – en dus van Archetypische Rol. Dus wie in diepste wezen Toetsenist is, wordt nu Drummer, aan de overzijde van het quindrant. Het Zanger-type gaat naar de positie van Bassist enz. enz. – kijk wel uit voor microfoonstandaards en losliggende kabels.

keith en die andere gitaristOm je een beeld te geven van hoe zo’n Band-opstelling®-wissel in z’n werk gaat: bij The Rolling Stones neemt Bill Wyman achter de microfoon plaats, Charley Watts speelt gitaar, Keith drums, Mick bas en Ron Wood gewoon gitaar als altijd, maar dan op een van de 65 gitaren die Keith op tournees altijd meeneemt. Iedereen kan zich wel voorstellen: dit klinkt niet alleen abominabel, het voelt ook behoorlijk ongemakkelijk. Voor de artiest zelf en niet minder voor het publiek.

Bill WymanEn daar is het in de tweede fase van de Band-opstelling® juist om begonnen. In de confrontatie met het ‘vreemde’ Archetype wordt de eigen persoonlijkheid opnieuw ‘gezien’ en ‘gehoord’. Deze nieuwe vorm van shocktherapie is in staat diepe en blijvende inzichten te verschaffen. Recente studies tonen 8% toename van Respect voor de Ander (Bill: ‘ik geef het je te doen, de hele avond rennen over het podium, kermen en stoer doen’) en circa 14,3% (!) hernieuwde Acceptatie van het Zelf (‘’t is toch zo gek niet om achterin een beetje voor standbeeld te spelen’). Meer onderzoek is natuurlijk nodig om deze uitkomsten te bevestigen.

sign up todayOok voor ons Hardwerkende Nederlanders is het vergroten van Respect en Acceptie natuurlijk een goed voornemen. En goede voornemens gedijen bij wat hulp en ondersteuning. Daarom start hier op Goeie Nummers binnenkort de aanmelding voor de eerste sessies met de Band-opstelling®: Volgende Fase. Laat deze unieke kans niet voorbijgaan – er zijn nog een paar plaatsen over!

Het licht van een gedoofde ster

David-Bowie_Chicago_2002-08-08_photoby_Adam-Bielawski-croppedVeel is er deze week al gezegd en geschreven over de man die op 8 januari 1947 als David Robert Jones ter wereld kwam en afgelopen zondag overleed. Zie bijvoorbeeld de mooie artikelen in De Correspondent en op VPRO’s popportal 3voor12. Hier op Goeie Nummers geen overzicht of duiding van Bowies betekenis, maar alleen een persoonlijk verhaal van een muziekliefhebber. Om de schok wat te verzachten.

hoes ziggy stardustEen van de fijnste aspecten van mijn leven is dat ik toevallig opgroeide in het interessantste decennium van de popmuziek: de jaren 70. Bovendien had ik het geluk een twee jaar oudere broer te hebben. Via grote broers kun je namelijk meeliften naar een stoerdere muzieksmaak (in mijn geval o.a. Lou Reed, J.J. Cale en The Allman Brothers). En zo maakte ik ook, via de geluidsoverlast van één slaapkamer verderop, kennis met David Bowie.

David_bowie_05061978_01_150 Oslo in 1978Destijds hield ik popsterren met theatrale gebaren, gekke pakjes en science fiction-neigingen graag op veilige afstand van mijn platenkast. Maar Bowies muziek had geen boodschap aan mijn hokjesdenken – zijn nummers klonken gewoonweg te lekker en verveelden desondanks nooit. En ze namen je mee naar onbekende streken, ver weg van de alledaagse werkelijkheid. Albums als Station To Station en Low gonsden op de middelbare school in mijn hoofd als welkome achtergrondmuziek bij de woorden van de leraren.

220px-BowieRaR87 Glass Spider Tour 1987Maar vanaf de jaren 80 verdween Bowie voor mij toch heel geleidelijk naar de achtergrond – tot mijn veertigers-verzamelwoede me deze eeuw weer bij hem terugbracht. Ditmaal werd ik vooral gegrepen door de onnavolgbare manier waarop deze muzikale kameleon Britse pop, Amerikaanse soul en Midden-Europese elektronica tot een volkomen logisch geheel wist te smeden.

groot affiche David Bowie Is Groninger MuseumEen paar weken geleden nog ging ik naar de Bowie-tentoonstelling in het Groninger Museum, met tijdens de treinreis The Next Day (2013) op de mp3-speler. En door de expositie kwam The Thin White Duke, Major Tom, Aladdin Sane – of hoe we hem ook maar moeten noemen – weer een stukje dichterbij, ik meende hem iets beter te begrijpen. Hij had ook een nieuw album klaar, hoorde ik. En dan dit.

270px-Ster Bowie op de Hollywood Walk of FameHet is een troost dat sterren lang blijven stralen, ook vele jaren nadat ze zijn gedoofd. En helemaal als er mooie opnames bestaan die ze telkens weer tot leven kunnen wekken. Zoals het live-album A Reality Tour uit 2004, met wat mij betreft de ultieme uitvoering van een van Bowies beroemdste nummers: ‘Heroes’. Luister maar.

hoes Heroes David BowieTen opzichte van de oorspronkelijke uitvoering uit 1977 klinkt de song hier een stuk toegankelijker. De doorgierende sologitaar – op Heroes door feedbackfreak Robert Fripp – is wat naar achteren gedrongen ten gunste van de lekkere slaggitaar-riff. Minder doem, meer hoop. Iedereen kan een held zijn, zingt Bowie, ondanks alles. Al is het maar voor één dag. Als we de tijdelijkheid aanvaarden is alles mogelijk, lijkt hij tegen ons te zeggen. Als we de tijdelijkheid maar aanvaarden. Die boodschap ijlt bij mij lang na.

Kippenvel – ‘Save Me’ van Aretha Franklin

Aretha_Franklin,_The_Gospel_Tradition_In_Performance_at_the_White_House,_2015Afgelopen maand, tijdens een gala in Washington D.C., liet deze 73-jarige dame horen dat er nog steeds maar één is die zich Queen of Soul mag noemen. Kijk en luister hoe mevrouw Franklin haar publiek, waaronder songwriter Carole King en het echtpaar Obama, in vervoering brengt met ‘(You Make Me Feel Like) A Natural Woman’. Bijna vijftig jaar eerder produceerde ze een ander nummer waarvan je dakpannen gaan rammelen: Save Me.

FAME studiosHet is 1967. Aretha Franklin (1942), domineesdochter en telg uit een familie vol gospelzangeressen en 24 jaar oud, heeft al negen albums voor Columbia Records uitgebracht – met bedroevend weinig succes. Dan neemt producer Jerry Wexler van het Atlantic-label haar mee vanuit Detroit naar de FAME Studios in Muscle Shoals, een klein plaatsje in Alabama in het diepe zuiden van de VS.

hoes I Never Loved A Man The Way I Loved YouDie keuze pakt geweldig uit. Even moet Aretha wennen aan de blanke studiomuzikanten in de FAME studio. Maar de mannen van de Muscle Shoals Rythm Section, die eerder al artiesten als Otis Redding, Wilson Pickett en Percy Sledge op hun hits hebben begeleid, voelen de zangeres uitstekend aan. In een mum van tijd nemen ze I Never Loved A Man (The Way That I Love You) op. Later volgen ‘Respect’, ‘A Change is Gonna Come’- en Save Me.

Aretha_Franklin 1967Wat maakt deze song zo sterk? Aan de bijzondere melodie of vernuftige opbouw kan het niet liggen. Ook de tekst, over een onmogelijke liefde, is in de popmuziek niet heel verrassend: ‘Promised myself after the first romance / I wouldn’t give ya a second chance / Ah, but the closer I get to ya, baby / You drive me stone out-a my mind.’ Maar het gaat hier natuurlijk ook niet om Originaliteit – Intensiteit is hier de Baas.

Van Morrison met veel schaduwFranklin en haar begeleiders komen in de eerste maten al meteen op stoom (‘Save me, somebody save me’) met die drie repeterende akkoorden, vergelijkbaar met Van Morrisons klassieker ‘Gloria’. En daarna doen ze er steeds een heel klein schepje bovenop. Na het tweede couplet verschijnen de blazers op het toneel. Ook zij zetten graag nog een tandje bij.

duivel1En te midden van al dit geweld staat een vrouw die zich de longen uit het lijf schreeuwt. Alsof ze een duivel moet uitdrijven. Verstand strijdt tegen gevoel, overlevingsdrang tegen aantrekkingskracht: ‘I’m in so much trouble I don’t know what to do’. Het nummer is één wanhopige, krachtige smeekbede, gericht aan haar geliefde, aan de Almachtige, aan wie dan ook – als die haar maar uit haar onhoudbare situatie kan bevrijden.

220px-Arethafranklin op 21 april 2007 in Dallas, TexasEn je gunt haar die verlossing. Natuurlijk. Maar ondertussen kun je die meeslepende worsteling nog niet missen. Laat het doorgaan, denk je, laat het nog even doorgaan. Maar na 2 minuten en 19 seconden is het echt voorbij. Zo snel? Het leek veel langer. Wat is het stil hier. Wie redt mij nu? Wie helpt me ontsnappen aan de leegte die ‘Save Me’ achterlaat? Nog maar een keer dan.