Maand: april 2017

22 april: Record Store Day

grutto2Ons leven anno 2017 is vergeven van dingen die dreigen te verdwijnen terwijl we ze echt niet kunnen missen. Neushoorns, weidevogels, bijen. En de platenzaak, die hoort daar ook bij, vooral sinds het streamen de cd naar het tweede plan heeft verwezen. Of toch niet? Want in tegenstelling tot een grutto of Bengaalse tijger kan de platenzaak een list verzinnen om het onontkoombaar lijkende einde af te wenden.

Record Store DayEerst was er de terugkeer van vinyl – dat wat ooit lp’s werden genoemd, die dingen die je op een draaitafel afspeelt – en sinds tien jaar hebben we de wereldwijde Record Store Day: één dag per jaar waarop de ‘onafhankelijke platenzaak’ feestviert, gesteund door labels en artiesten. Dit jaar valt die dag op 22 april. Ja, dat is al aanstaande zaterdag. Lees dus gauw verder.

opgeheven vuistRecord Store Day kun je zien als de jaarlijkse opgeheven vuist richting de harteloze belagers van Spotify en consorten en vooral richting alle mensen die de platenzaak al hadden afgeschreven. Die vuist krijgt gestalte in een gevarieerd programma met (exclusieve) releases, meets & greets en live-acts, in zo’n 2000 platenwinkels verspreid over Amerika, Europa, Australië en Japan.

BlaudzunIn Nederland doen ongeveer honderd platenwinkels mee, van Leeuwarden tot Maastricht en Middelburg. Er zijn vrij toegankelijke optredens van onder meer Jett Rebel, BLØF, Blaudzun, DeWolff, Hallo Venray, Lucas Hamming, Moss, Rondé en Spinvis. Op VPRO’s 3voor12 vind je een overzicht van wat je waar kunt zien en horen.

PlatenzaakDeze keer moet ik de Platenzaakdag helaas missen, maar de vorige edities waren een feest. Met onopgesmukte concerten op instore mini-podia. Met enthousiaste middenstanders bij wie muziekliefde in plaats van bloed door de aderen stroomt. Die het niet erg vinden als je een uurtje of wat rondneust in hun winkel voor je vindt waar je zonder het te weten naar op zoek was.

kameraadschapOf Record Store Day de platenzaak voor uitsterven zal behoeden valt niet te voorspellen. Maar ook als deze actie het einde alleen maar uitstelt, verdient de poging alle steun. Komt daarom zaterdag allen naar je favoriete platenzaak. Voor de sfeer van muzikale kameraadschap én voor het mooie gebaar.

Het mooiste Paaslied

David OlneyWeinig singer-songwriters bewegen zich zo soepel door tijd en ruimte als David Olney (Providence, Rhode Island, 1948). De relatief onbekende Amerikaanse troubadour beziet zijn tijdgenoten met empathie of milde spot, maar neemt zijn publiek net zo gemakkelijk mee naar het Parijs van de Eerste Wereldoorlog of het Hollywood van de roaring twenties. Of naar het Midden-Oosten van het begin van onze jaartelling.

hoes van Deeper Well van David OlneyIn Jerusalem Tomorrow, van het album Deeper Well uit 1989, kruipt Olney in de huid van een charlatan die van het ene naar het andere woestijnstadje trekt om zogenaamde wonderbaarlijke genezingen te demonstreren: lammen weer laten lopen, blinden het licht in de ogen teruggeven, dat werk.

Concurrentie-analyseHij is echt een vakman, laat de wonderdokter ons weten, maar de laatste tijd wil het niet meer zo vlotten. Wat hij ook probeert, het publiek laat hem links liggen. Een succesvolle concurrent blijkt hem voor te zijn geweest. Een merkwaardige figuur: iemand die geen geld zou vragen voor zijn diensten, en die liefde predikt in plaats van hel en verdoemenis. Daar moet hij meer van weten:

I decide I’ll go and find him / And find out who’s behind him / He has everyone convinced that he’s for real / Well, I figure we can work some kind of deal / Well, he offers me a job and I say fine / He says I’ll get paid off on down the line

Kruisiging 2Inmiddels hebben we wel een idee om welke figuur het hier draait. Olney deelt het ons allemaal mee op de laconieke praattoon van iemand die – heel realistisch – geen enkel besef heeft van de historische gebeurtenis waarvan hij getuige is. Het maakt de tekst op een geestige manier dubbelzinnig. En ook in de slotregels speelt de zanger nog eens subtiel met onze voorkennis:

Well, I guess I’ll string along / Don’t see how too much can go wrong / As long as he pays my way I guess I’ll follow / We’re headed for Jerusalem tomorrow

Emmylou Harris 2Hier past alleen nog een slotakkoord. Maar voor wie meer wil, luister hier naar de fraaie, gevoeliger gezongen uitvoering van Emmylou Harris uit 1993. Zalig Pasen.

Muziek als medicijn: xenofobie

xenofobieVan alle irrationele angsten, inclusief claustrofobie en hoogtevrees, is xenofobie misschien wel de vervelendste. Vanwege de besmettelijkheid maar ook omdat het niet alleen de patiënt maar ook anderen zo sterk kan schaden en uiteindelijk zelfs hele samenlevingen kan ontwrichten.

RCOKan muziek dan misschien helpen tegen de angst voor het vreemde? Jan Raes, directeur van het Concertgebouworkest, denkt in elk geval van wel. Onlangs betoogde hij op verschillende podia hoe muziek weliswaar afbakent, maar vooral ook grenzen overschrijdt.

Mungo JerryAfbakenen? Jazeker. Je muziekkeuze laat tenslotte zien tot welke groep je behoort, net als je kleding, haardracht enzovoort. In je tienerjaren zet je je er zelfs vaak uitdrukkelijk mee af tegen de ‘foute’ andere groep: Provo’s tegen Disco’s, Rockers tegen Mods. Maar ook later, minder bewust, zitten we vaak vooral gezellig in onze eigen bubbel. De witte mensen bij country, de zwarte bij hiphop. Ietsje overdreven, maar verder klopt het. Dus zo kan muziek inderdaad onze eigen identiteit bevestigen.

TyphoonToch geloof ik dat de grensoverschrijdende kracht van muziek veel groter is. Helemaal wanneer muziek zijn sociale geneespotentieel volledig uitbuit. Zoals The Scene deed in Iedereen Is Van de Wereld en Typhoon in ‘Hemel Valt’, twee artiesten en liedjes die enige tijd geleden niet toevallig aan elkaar werden gekoppeld in een ontroerende uitzending van Ali B op Volle Toeren.

Riff CohenOnlangs wees iemand me ook op het bijzondere verhaal van de Arabisch-Joodse Riff Cohen (1984), die met haar persoon, haar teksten – in het Frans, Hebreeuws en Arabisch – en haar middenoosters-noordafrikaanse muziek moedig een brug slaat tussen werelden die totaal van elkaar gescheiden lijken te zijn.

where words fail, music speaks blauw roodMaar ook als muziek of tekst minder expliciet zijn, werkt muziek eerder verbindend dan verdelend. Kijk maar eens hoe weinig haat-songs er zijn, en hoe weinig groepen die haat prediken. Wij mensen vinden dat gewoon niet fijn. Daar hebben we muziek toch niet voor uitgevonden? Het is niet voor niets dat muziekklanken meestal helemaal geen (verstaanbare) woorden nodig hebben om begrepen te worden.

Salif KeitaLuister maar naar dit wonderschone nummer van Salif Keita (Mali, 1949). Waar het over gaat? Ik weet het niet. Desondanks weet ik voor honderd procent zeker dat de zanger er niemand mee wil verwensen of beschadigen. Hij wil ons omarmen, troosten, verenigen. Tot diep in onze ziel. Muziek wil niet verdelen maar helen.

Ongepaste toe-eigening

Dana SchutzIn de Angelsaksische kunstwereld woedt momenteel een rel rondom het schilderij Open Casket van kunstenaar Dana Schutz. Het doek richt de aandacht op de onderdrukking van Afro-Amerikanen in de jaren 50 en heden ten dage. Probleem is dat Schutz wit is. Zwarte schrijvers en kunstenaars beschuldigen haar van ‘inappropiate appropriation’. In goed Nederlands, zonder de mooie klankverdubbeling: ongepaste toe-eigening. De witte kunstenaar had niet het recht dit ‘zwarte’ onderwerp te ‘kapen’.

Elena Ferrante de geniale vriendinDe terugkerende, tamelijk felle discussie treedt ook op in andere disciplines. Eind vorig jaar zou de identiteit van de zeer populaire Italiaanse auteur Elena Ferrante (een pseudoniem) eindelijk zijn onthuld. Wat bleek: Ferrantes boeken, over twee vriendinnen die opgroeien in een arme Napolitaanse wijk, zouden geschreven zijn door iemand die afkomstig was uit gegoede kringen. Dit feit deed volgens velen afbreuk aan de geloofwaardigheid van het werk – want hoe kon zo’n bevoorrecht persoon zich nu inleven in de wereld van de verschoppelingen?

Chris MartinOok de popmuziek komt af en toe aan de beurt. Was het Paul Simon die in 1986 als een koloniaal de Afrikaanse muziekschatkist zou hebben geplunderd voor zijn comeback-album Graceland, vorig jaar stonden de witte Chris Martin (Coldplay) en de zwarte Beyonce in de schijnwerpers. Met het nummer ‘Hymn For The Weekend’ en de bijbehorende video, met beelden van het hindoeïstische Holi-feest, had het tweetal zich volgens criticasters vergrepen aan de Indiase cultuur. Na protesten werd de lofzang op het weekeinde snel van YouTube gehaald.

Arm en RijkEr zijn vele kanttekeningen en nuances te plaatsen bij dit debat, maar de centrale vraag is: kan een lid van een bevoorrechte groep zich inleven in (een lid van) een minder bevoorrechte bevolkingsgroep? En vervolgens: mag zo iemand wel over zo’n onderwerp schrijven? De communis opinio lijkt in beide gevallen steeds meer te neigen naar ‘nee’ als antwoord. Naar mijn stellige overtuiging ten onrechte.

empathieAllereerst geloof ik dat het de goede zaak niet verder helpt als je kunstenaars op basis van afkomst uitsluit van bepaalde onderwerpen.  Belangrijker is dat dat ‘nee’ zo ontzettend onaantrekkelijk is. Het lijkt het einde van het geloof in elke mogelijkheid van empathie te impliceren. En vooral een legitimatie te zijn om je collectief op te sluiten in de eigen groep en het eigen gelijk.

BeatlesMaar het allerbelangrijkste voor mij is misschien toch wel dit: zonder de toe-eigening van de blues – die trouwens aardig wat Europese volksmuziek in zich had opgezogen – hadden we Elvis, Beatles en Stones moeten missen – en alle artiesten die zich vervolgens weer aan hun en ander ‘vreemd’ materiaal mochten vergrijpen. Daar moet je toch niet aan denken.