Maand: augustus 2015

Lang genoeg leven om te leren leven

amy winehous AMYAfgelopen zondag zag ik in de bioscoop Amy, de veelbesproken documentaire over het leven van Amy Winehouse. Toen ik twee uur later weer buiten stond, was ik behoorlijk door elkaar geschud. Vragen die in de film vaak onuitgesproken werden gesteld, spookten door mijn hoofd.

amy en blakeAllereerst de schuldvraag. Want wie was nu eigenlijk verantwoordelijk voor Amy’s ondergang? Was het haar echtgenoot Blake Fielder-Civil, de flierefluitende flapdrol die haar harddrugs leerde gebruiken? Haar vader Mitch, die meer oog had voor zijn eigen welzijn dan dat van zijn dochter? Het zijn allebei goede kandidaten, maar je kunt ook denken aan haar opportunistische manager of aan de papparazzi-hyena’s. Of misschien was het uiteindelijk, zoals zo vaak, een totaal van factoren, waarvan Amy zelf uiteindelijk de belangrijkste was.

amy winehouse 2Het is ook wel erg gemakkelijk om achteraf en vanaf de zijlijn te oordelen. Amy’s leven lijkt toch het meest – of is dat ook wijsheid achteraf? – een disaster waiting to happen, een pure tragedie. Back To Black, zoals Amy zelf al zong. De schuldvraag wijkt al snel voor ontroering en medelijden.  De meeslepende nummers in de soundtrack – sommige overbekend, maar ook enkele voor mij onbekende nummers – maken de beklemming soms zo groot dat je de zangeres wel zou willen oppakken om haar tegen zichzelf en al het andere kwaad in de wereld te beschermen.

tony bennetAmy Winehouse, zo wordt wel duidelijk, kreeg van jongs af aan thuis onvoldoende tegengas van haar moeder, en haar vader schitterde vooral door afwezigheid. Ze was ook verslavingsgevoelig en viel voor de verkeerde mannen. Er gaapte een ongelooflijke kloof tussen haar muzikale talent en haar vaardigheid om om te gaan met de roem, de druk en de verleidingen. De oude jazz-crooner Tony Bennet, die niet lang voor Amy’s dood een duet met haar opnam, vat het het mooiste samen: ‘Als je geluk hebt, leef je lang genoeg om te leren leven. Die tijd kreeg Amy niet.’

amy winehouse 3 rehabIk ging ook nadenken over mijn eigen rol als popfan of als consument van roddelnieuws. Want ik kan niet ontkennen dat dat ook voor mij een bepaalde bekoring heeft; misschien heb ik zelfs wel eens gelachen om een Amy Winehouse-grap van Jay Leno of een andere lolbroek. Het zou allicht iets helpen als we voortaan die roddelbladen links lieten liggen.

Amy zet je aan het denken en sleurt je mee door het – te korte – leven van de waarschijnlijk grootste zangeres van deze eeuw. Check it out.

Het verloren album

uncut Lost albums issueOnder de meest intrigerende fenomenen in de popmuziek bevinden zich de ‘Lost Albums’: platen van beroemde artiesten die op een haar na klaar waren maar om de een of andere reden nooit zijn uitgebracht, of, erger nog, zoek zijn geraakt. Wat vaststaat is dat de opnames bestaan, maar bijna niemand heeft ze gehoord. Het belangrijkste, de muziek, blijft onbekend en onbereikbaar.

raiders of the lost arkDit is natuurlijk een ideale voedingsbodem voor geruchten en mythes. Het verloren album zou een onvoorstelbaar meesterwerk zijn, dat alle andere muziek van de artiest in de schaduw stelt – of zelfs alle popmuziek tot dusver. Soms kleeft er een mysterie of onrecht aan het verloren album, zodat de uiteindelijke release iets heroïsch krijgt, als bij een verborgen archeologische schat die met bovenmenselijke inspanning aan het licht wordt gebracht en ‘bevrijd’.

Robin Gibb 2Onder de Lost Albums van de popmuziek bevinden zich onder meer The Basement Tapes van Dylan/The Band (vorig jaar eindelijk in z’n totaliteit uitgebracht) en Homegrown van Neil Young uit 1975. Van Robin Gibb (1949-2012), een van de drie Bee Gees, verscheen deze week de verloren gewaande soloplaat Sing Slowly Sisters, mooi besproken door Gijsbert Kramer in de Volkskrant.

hoes SmileHet beroemdste verloren album aller tijden is waarschijnlijk Smile van The Beach Boys. Over het ontstaan en stopzetten van de beoogde opvolger van het beroemde Pet Sounds (1966) deden de wildste verhalen de ronde. Zo zou Brian Wilson, het getroebleerde meesterbrein van de Californische surfgroep, ten tijde van de opnames de vriendin van een journalist voor een heks heb aangezien en zou hij geplande studio-opnames ter waarde van 3000 dollar hebben afgelast vanwege ‘bad vibrations’.

Brian Wilson laterIn 2004 bracht Wilson het verdwenen meesterwerk eindelijk uit, onder de titel Brian Wilson Presents Smile, en in 2011 verscheen een enigszins herwerkte versie, The Smile Sessions. En ja, ik moet bekennen: het viel mij destijds niet mee. Pet Sounds, de plaat die overtroffen moest worden, vormde een intrigerend en mooi geheel en bevatte onverslijtbare klassiekers als ‘Wouldn’t It Be Nice’, ‘God Only Knows’ en ‘Caroline No’. Smile daarentegen was fragmentarisch, met een zeer groot aantal, meestal heel korte en experimentele muziekstukken van wisselende overtuigingskracht.

beach boysMaar mijn reactie was natuurlijk ook allesbehalve verwonderlijk. De verwachtingen hadden meer dan drie decennia de tijd gehad om tot monsterachtig formaat uit te groeien, opgepompt door de fantasie, die het onbekende alsmaar mooier wil inkleuren. Ze moeten verloren albums dus gewoon niet zo ontzettend lang op de plank laten liggen, dat is vragen om problemen.

verloren zoonMaar wat ook helpt – in elk geval bij Smile -, is het album wegleggen en een tijdje later opnieuw opzetten. De verwachtingen zijn inmiddels bijgesteld, het oor is weer onbevangen. En dan blijkt Smile een ongelooflijk originele en ook humoristische plaat. Bovendien komen bekende prachtnummers als Good Vibrations, Surf’s Up en Wonderful tussen dat bijzondere materiaal nog beter tot hun recht. Op die manier kunnen we de Lost Albums uiteindelijk toch in de armen sluiten als de Verloren Zonen die ze in feite zijn.

Welke goeie nummers moeten we ze laten horen?

voyager aIn 1977 lanceerde ruimteorganisatie NASA twee onbemande ruimteschepen om de randen van het zonnestelsel te onderzoeken: Voyager 1 en Voyager 2. Aan boord bevinden zich, inmiddels op miljarden kilometers bij ons vandaan, onder meer enkele ‘gouden platen’ met geluidsopnames en afbeeldingen van de aarde, las ik vorige week op NRC.nl. Het doel ervan is, aldus NASA, ‘om het verhaal van onze wereld te communiceren met buitenaardse wezens’.

groene alien met orenDe Amerikaanse ruimtevaartorganisatie selecteerde voor buitenaardse oren destijds onder meer het geluid van een kus, van een moeder die haar huilende baby troost, van allerlei dieren, van het weer, van treinen, schepen, een tractor en paard en wagen. Ook welkomstgroeten voor de aliens, in maar liefst 55 Aardse talen, ontbreken niet. Een deel van de geluidsfragmenten kun je nu beluisteren via Soundcloud.

Chuck BerryWat niet op Soundcloud staat, maar wel op die gouden platen voor extraterrestials, zijn iconische muziekstukken, variërend van Bach, Beethoven en Mozart tot een Javaans gamelanorkest en ‘Johnny B. Goode’ van Chuck Berry. Zie de lijst op de NASA-site.

voyagerAangespoord door deze intrigerende onderneming begon ik ogenblikkelijk te denken aan de popliedjes we nu, bijna veertig jaar later, aan die gouden platen zouden moeten toevoegen. En dan dus niet gemakzuchtig heel Spotify in gecomprimeerd formaat erop kieperen, want daar kunnen die buitenaardse figuren natuurlijk niets mee. Ik bedoel met zorg een stuk of tien essentiële liedjes uitkiezen die hun een goed en interessant beeld geven van ons als Aardige wezens.

Stevie Wonder nuNog niet zo eenvoudig, de keuze is tenslotte immens. Maar Stevie Wonders Superstition mag natuurlijk niet ontbreken, daarmee hebben we geloof, bijgeloof en ongeloof in één keer te pakken. Bovendien is het een voordeel dat die aliens waarschijnlijk meteen de groove herkennen  – dat breekt het ijs.

Daniël Lohues 2Dan ‘Blowing In The Wind’ van Dylan. Niet te missen. Want mensen blijven altijd vragen stellen en naar antwoorden zoeken, zo zijn we nu eenmaal, daar dienen die andere wezens zo snel mogelijk aan te wennen. En Daniël Lohues met Annelie: hier op deze planeet heb je dus jongen en meisje, en tja, dat levert vaak ontmoetingen, verliefdheden en soms ook wat gedoe op. Dan weten ze dat ook maar.

Ik kan zo nog wel even doorgaan, maar ik ben eigenlijk minstens zo benieuwd naar wat anderen naar onze heelalgenoten zouden sturen – en waarom. Dus laat het weten, Goeie Nummers is blij met jouw Gouden Plaat-suggesties!

Haalt kennis de magie uit de muziek? (Part 3, slot)

Paul Valery

Paul Valéry

Voor schrijver Remco Campert moeten poëzie en muziek goede vrienden zijn. In zijn Volkskrant-column van 30 mei j.l. citeert hij bijvoorbeeld eerst de Franse dichter Paul Valéry (‘Een gedicht is nooit af, alleen aan zijn lot overgelaten’), om daarna te verwijzen naar de minimal music en de ‘pure stilte’ van componist John Cage en naar de uitspraak van W.H. Auden, die meent dat er over muziek niets gezegd kan worden. Campert beschouwt stilte als het hoogst bereikbare in de poëzie, ‘maar om die te benaderen, heb je woorden nodig’.

Remco CampertHetzelfde zal voor veel popartiesten gelden. Elk liedje is een poging om iets niet letterlijk te zeggen, maar op zo’n manier dat het niet anders gezegd kon worden. Wat een dichter doet met poëtische middelen, doet de artiest op een popmuziekmanier: alleen dat ritme, die melodie, die akkoorden en die woorden zijn geschikt om dat specifieke bedoelde gevoel uit te drukken. En zo wil elk liedje eigenlijk het laatste, het ultieme liedje zijn: ‘de perfecte popsong’. En tegelijkertijd wil de artiest natuurlijk helemaal niet stoppen. Hij wil niet minder, maar juist méér muziek. Campert verwoordt deze paradox prachtig: ‘Voor de maker blijft poëzie een geheim waarvan hij de ontraadseling zoekt en tegelijkertijd hoopt dat die zoektocht tot meer poëzie leidt.’

stilteIk denk dat hierin ook het voorlopige antwoord te vinden is op de vraag naar onze angst voor te veel kennis over muziek. Het is de vrees dat alle raadsels ooit opgelost worden. Dat er niets meer is om naar te zoeken. Want dat zou het einde van de muziek betekenen. Een eindeloze stilte. Onvoorstelbaar – vooral omdat je je die niet wilt voorstellen. Dat professionele muziekwetenschappers ondertussen niet door deze zorgen geplaagd worden, is alleen maar logisch: die weten immers met hun goed ontwikkelde verstand allang dat onderzoeksresultaten altijd naar nieuwe vragen leiden…

ron sexsmithDe Canadese singer-songwriter Ron Sexsmith (St. Catherines, 1964) houdt zich ook bezig met de raadselen en paradoxen van de muziek. Luister maar eens naar This Song (Blue Boy, 2001), over een zanger die zijn kwetsbare lied bijna niet durft los te laten in de boze buitenwereld. En er zijn natuurlijk nog veel meer mooie liedjes die over muziek gaan. Dus voel je vrij om je tips hier te delen, dan kan Goeie Nummers binnenkort een ultieme MuziekOverMuziek-lijst opstellen!