Maand: januari 2017

Muziek als medicijn: geldgebrek

blutEr is geen enkel liedje dat je van je geldzorgen af kan helpen – tenzij jij degene bent die er een hit mee scoort. Maar een goed liedje op het goede moment is wel een effectief antigif tegen de gevoelens van hulpeloosheid, zelfverwijt, woede en schaamte die je kunnen belagen als de finale afgrond dreigt. Gewoon door herkenning en erkenning te bieden. Of afleiding.

mick-hucknallHeel bekend, en heel duidelijk in zijn boodschap, is Money’s Too Tight To Mention van Simply Red uit 1985. Hoewel zanger Mick Hucknall, een supporter van Labour, rept van ‘reagonomics’ (naar de toenmalige Amerikaanse president Ronald Reagan) sluit het soulfulle nummer vooral naadloos aan bij het Groot-Brittannië onder Margaret Thatcher, waarin de werkloosheid hoog opliep en de arbeidersklasse een behoorlijke veer moest laten.

sam-cookeIn een reeks scenes die doet denken aan Sam Cooke’s klassieker A Change Is Gonna Come vraagt de berooide hoofdfiguur in ‘Money’s Too Tight To Mention’ eerst de bank om bijstand, dan de uitkeringsinstantie, dan zijn broer en ten slotte zijn vader. Allemaal vergeefs. Over alles kan hij het hebben, niet over geld. Money’s too tight to mention.

Wat het lied laat zien: iedereen kampt met dit probleem. Trek het je niet persoonlijk aan. Bij zoveel narigheid en pech hoef je er niet ook nog een schuldgevoel bij te krijgen. Een goede les. Nog steeds.

fountains-of-wayne-traffic-and-weatherEen heel andere uitweg uit de financiële malaise komt van de Amerikaanse band Fountains of Wayne. In Strapped For Cash (van Traffic and Weather uit 2007) is luchtigheid de remedie. Als in een zwarte komedie zie je hoe de onfortuinlijke schuldenaar zich steeds verder in de nesten werkt: smoesjes, de goktafel, nog meer schulden enzovoort. Je vraagt je in gemoede af hoe hij zich daar ooit nog uit kan wurmen.

wc-raampjeEdoch, terwijl het ritme onbekommerd doordendert weet de zanger de moed erin te houden, zelfs als de zwaargebouwde vrienden van zijn schuldeiser al door het raam naar binnen klimmen. ‘Take a seat, I’ll be back in a flash,’ zegt hij nog. Tegen de achtergrond van rondzwervende synthesizers zie je hem als een Houdini via het wc-raampje ontkomen terwijl de verbouwereerde kleerkasten elkaar verwijtend aankijken.

bop-shoo-wopJe slaakt een zucht van verlichting. Ondanks alles blijkt het mogelijk om jezelf op miraculeuze wijze uit de penarie te bevrijden. ‘Bop shoo wop, bop bop shoo wop’. Minstens een nummer lang.

Muziek als medicijn: spijt

senecaSpijt is een indringer die zich doorgaans moeilijk laat verdrijven. Filosofen van de stoïcijnse levenskunst beweren dat dergelijke nare gevoelens het gevolg zijn van denkfouten en dat je zo’n fout door logisch redeneren kunt rechtzetten. Maar zonder me met Seneca c.s. te willen meten, vraag ik me af of muziek in dit geval niet veel meer uithaalt dan de ratio.

jackson-browne-nuLuister maar naar These Days van Jackson Browne, van zijn album For Everyman uit 1973. De Amerikaanse singer-songwriter, tegenwoordig een montere 68-jarige die oogt alsof de tijd hem al twee decennia met rust heeft gelaten, was destijds nog een vroegoude jongeling die vaak met de handen in het haar zat. Gelukkig voor ons.

hoes-for-everyman-van-jackson-browneBrowne begint de fraaie ballad, die door zangeres Nico als eerste werd opgenomen (in 1967 al),  vrijwel meteen met een biecht: ‘These days I seem to think a lot / About the things that I forgot to do / For you  / And all the times I had the chance to’. Om even later te verhalen van zijn angst om te leven naar zijn eigen hoge verwachtingen; het is alsof Browne vijftig jaar geleden al de burn-outmaatschappij van de 21e eeuw beschrijft.

david-lindleyDe zanger heeft gelukkig naast problemen ook oplossingen: hij wandelt veel, spreekt weinig, en gaat af en toe zitten om na te denken. Tegenwoordig noemen we dit zelfreflectie, popscribenten plakken er ook wel het etiket ‘navelstaren’ op. De kern is dat de zanger niet vlucht voor zijn gevoelens, maar zijn blik er juist onverschrokken op richt. Het helpt natuurlijk dat hij hierbij wordt geruggesteund en opgetild door begeleiders als snarenwonder David Lindley op slidegitaar.

de-denkerBrownes remedie lijkt wonderwel te slagen. In het laatste couplet zingt hij: ‘I’ll keep on moving / Things are bound to be improving these days’. Om assertief af te sluiten met ‘Don’t confront me with my failures / I had not forgotten them.’ Met andere woorden, wrijf het er niet in, ik zie het allemaal onder ogen; geef me gewoon een paar dagen om met mezelf in het reine te komen.

drakeJackson Browne schreef dit doorleefde lied al in 1964 of 1965, op zijn zestiende nota bene. Het werd intussen tientallen keren gecovered, en getuige de creatieve cover van hiphopper Drake van vorig jaar is de kwaal – en het recept – van ‘These Days’ van alle tijden.

Muziek als medicijn

hans-jeekel‘Muziek tijdens operatie leidt tot minder angst en pijn’ kopte de Volkskrant vorige week. Emeritus-hoogleraar chirurgie Hans Jeekel van Erasmus MC in Rotterdam vertelde enthousiast over de recente uitkomst van zijn onderzoeksproject Muziek als Medicijn. Operatiepatiënten die naar muziek luisteren zouden na afloop significant minder pijn, angst en stress hebben. Zelfs als die muziek alleen onder narcose wordt toegediend.

a-song-a-day-keeps-the-doctor-awayJeekel sprak zelfs van ‘wereldnieuws’ en benadrukte dat het om hard wetenschappelijk bewijs gaat. Maar intuïtief wisten wij muziekliefhebbers allang hoe ver de kracht van muziek reikt. We ondervinden immers dagelijks aan den lijve hoe mooie liedjes allerlei kleinere en grote pijn kunnen verlichten, vaak net zo goed of zelfs beter dan welke pil dan ook, en met minder bijwerkingen.

dr-johnHet kan dan ook geen toeval zijn dat zo veel artiesten de dokterstitel voeren – van Dr. John (Mac Rebennack), Doctor Feelgood en Doc Watson tot rappers Dr. Dre en Love Doctor – zonder zich maar een minuut te bekommeren om het ontbreken van de vereiste diploma’s. En het is ook niet voor niets dat zoveel liedjes een medische professional in de titel hebben staan, bijvoorbeeld Doctor My Eyes (Jackson Browne), ‘Doctor Wu’ (Steely Dan), ‘Call the Doctor’ (J.J. Cale) of, meer recentelijk, ‘Witch Doctor’ (De Staat).

de-boekenapotheekIn navolging van auteurs Susan Elderkin & Ella Berthoud, die in De Boekenapotheek laten zien hoe je jezelf al lezende kunt genezen, onderzoekt Goeie Nummers de komende tijd welke muziek helpt bij gezondheidsproblemen. En dan gaat het niet over de vraag of blues inderdaad helpt tegen de blues of in hoeverre break-up songs een gunstig effect hebben bij liefdesverdriet, maar of er specifieke songs zijn die heilzaam werken tegen specifieke klachten. Goeie Nummers wordt dan even synoniem met Geneeskrachtige Nummers.

hoes-bad-case-of-lovin-you-van-robert-palmerDe eerste doen we hier even heel kort: Bad Case of Lovin’ You (Doctor Doctor) van Robert Palmer uit 1979. De Britse zanger, na zijn dood in 2003 wat al te snel in de vergetelheid geraakt, scoorde tussen 1978 en 1986 een reeks gave hits, zoals ‘Best Of Both Worlds’, ‘Can We Still Be Friends’ en ‘Johnny & Mary’.

robert-palmerOok ‘Bad Case of Lovin’ You’ hoort daarbij. In dit Geneeskrachtige Nummer lijkt de genoemde arts trouwens niet meer dan een rekwisiet te zijn. De zanger geeft immers zelf al de diagnose: het is de liefde, die ‘vreemde ziekte’ (© Hennie Vrienten), die hem kwelt. En het verlossende recept had de zanger uiteindelijk ook al in huis: de demonen van de liefde eruit zingen. En dat doet hij, zoals we kunnen horen in deze lekkere live-uitvoering.

De Dodo en de Banaan

dodoDe Dodo. Een andere naam konden we niet voor hem bedenken. Samen met de drummer van de latinrockband waar ik eind jaren 80 in speelde was ik de apparatuur in ons oefenhok aan het opstellen, toen hij in de gang voorbijkwam met een stapel elpees in zijn armen. Een magere brildragende jongeman van eind twintig. Kalend van voren, met lang haar achter, gekleed in spijkerbroek en bruin nepleren jasje.

dj-mengtafelWe hadden deze actieve vrijwilliger in het Leidse bandjesoefencomplex wel vaker gezien, maar nooit gesproken. Op opgewonden toon vertelde hij ons nu dat hij later die avond als DJ zijn favoriete muziek ging draaien op het podium van het complex. ‘Daar hoort natuurlijk ook de banaan bij,’ sprak hij.

velvet_underground_and_nicoToen wij hem niet-begrijpend aankeken, schonk hij ons een even opgetogen als misprijzende blik en toonde hij de met banaan-illustratie van Andy Warhol getooide hoes van The Velvet Underground & Nico. Om ons vervolgens achter te laten met de woorden ‘je moet wel weten wat goeie muziek is’.

Ietwat verbouwereerd herhaalden we dat zinnetje. En daarna nog een keer, en nog een keer, net zolang tot het een catchphrase werd, te gebruiken wanneer een situatie of individu daar maar om vroeg. En elke keer als we ‘je moet wel weten wat goede muziek is’ zeiden, dachten we aan de Dodo, de jongeman van de Banaan, wiens echte naam nooit meer tot ons zou doordringen.

velvet-underground2En nog steeds denk ik aan hem als ik mensen tegenkom die me iets te graag willen vertellen wat Goeie Muziek is. En ook als ik zelf andere mensen vertel naar welke Goeie Nummers ze zouden moeten luisteren. De Dodo wijst me mijn plaats, en daar ben ik hem dankbaar voor. En wat er nog bijkomt: hij leidt mijn gedachten terug naar die bijzondere avantgardeband met Lou Reed en John Cale en hun legendarische debuutalbum.

Bij verschijning in 1967 oogstte het experimentele en taboedoorbrekende  The Velvet Underground & Nico weinig applaus, maar tegenwoordig wordt het tot een van de meest invloedrijke rockalbums uit de popgeschiedenis gerekend. In rockmagazine Rolling Stone’s 500 Greatest Albums of All Time staat het op de dertiende plaats.

velvet-undergroundInmiddels is Lou Reed al ruim drie jaar niet meer onder ons, en zangeres Nico en gitarist Sterling Morrison gingen hem al voor. Gelukkig zijn hun voortbrengselen er nog wel. Luister maar eens naar Femme Fatale, Sunday Morning of Heroin. Dan weet je weer wat goeie muziek is.

 

Albumverjaardag: ‘Court & Spark’ van Joni Mitchell

vuurwerkHet jaar is nauwelijks begonnen, de lucht hangt nog vol kruitdampen en oliebollenwalm. Men wrijft zich in de ogen, verwenst de champagne en vraagt zich af hoe lang de goede voornemens goed zullen blijven. Dit moet ook ongeveer de situatie zijn geweest toen Court & Spark van Joni Mitchell op 1 januari 1974 op de wereld werd gezet.

big-yellow-taxiDe Canadese singer-songwriter was eind jaren 60 neergestreken aan de westkust van de VS. Met haar intrigerende melodieën en persoonlijke teksten maakte ze in het flowerpowertijdperk snel furore, scoorde zelfs hitsingles als ‘You Turn Me On, I’m a Radio’ en Big Yellow Taxi, Mitchells bekende milieuprotestsong.

1974_joni_mitchellTussen 1968 en 1972 produceerde Mitchell (1943) elk jaar een album, met toenemend commercieel en artistiek succes. In 1973 besluit ze het aantal optredens echter drastisch terug te brengen en besteedt ze een groot deel van haar tijd in de studio. Wat ze daar allemaal doet wordt aan de startstreep van 1974 duidelijk.

hoes-court-sparkOp Court & Spark is Mitchells vertrouwde sobere folksound van zang, akoestische gitaar en piano verrijkt met drums, bas en elektrische gitaar, aangevuld met blazers, percussie, fluiten en strijkers. Gerenommeerde sessiemuzikanten als Larry Carlton en Joe Sample verlenen hun diensten, en het meest opvallend zijn de jazzinvloeden die de muziek doordesemen.

trein-door-landschapElk liedje op dit album lijkt je mee te nemen op een grillige trip met onbekende bestemming. Met verbazing lees je op de hoes dat de nummers meestal maar zo’n drie minuten duren. Als een vakantie van twee weken die voor je gevoel een half jaar heeft geduurd. Luister maar eens naar de titeltrack.

single-help-meNet als Blue van drie jaar eerder bevat Court & Spark bijna louter hoogtepunten, maar de toon is lichter, met onder meer het poppy ‘Help Me’ en het jazzy ‘Raised On Robbery’, beide op single uitgebracht. Het absolute prijsnummer is voor mij Down To You, zo melancholiek en troostrijk als je het in de popmuziek maar kunt vinden.

330px-joni_mitchell_1975Van alle jazzfolkplaten die Mitchell zou maken, is Court & Spark me het dierbaarst, mogelijk omdat de spanning tussen de strenge ambachtelijkheid van folk- en popsongs en de muzikale vrijheid van de jazz hier maximaal is. Het is daarmee ook een gedurfde plaat. Joni Mitchell stond met haar ene been nog in de popwereld met zijn strakke regels, met het andere stapte ze zelfbewust de vrijheid in. De releasedatum moet symbolisch bedoeld zijn. Moge Court & Spark nu, 43 jaar later, een inspiratie zijn voor ons in 2017.