muziektherapie

Hoe ver reikt de kracht van muziek?

muzieknoten2Muziek geeft troost, ontspanning, energie. Maar kan het ook genezen? Dat is de vraag die het populairwetenschappelijke tv-programma De Kennis van Nu afgelopen woensdag opwierp. Voor een antwoord ging presentator Elisabeth van Nimwegen langs bij artsen, wetenschappers, muziektherapeuten, muzikanten en patiënten.

contrabasDe aflevering opent met cabaretier Mike Boddé achter de piano en neuromusicoloog Artur Jaschke op de contrabas. Boddé vertelt hoe muziek hem door moeilijke momenten heen sleept, van stress na een moeilijk telefoongesprek tot de napijn van een kaakoperatie. Jaschke legt uit hoe hij zich tijdens het musiceren vaak afvroeg wat er eigenlijk in zijn hoofd en lijf gebeurde als hij de contrabas bespeelde. Inmiddels bestudeert hij als wetenschapper de relatie tussen muziek en brein. Ik vraag me af: kunnen wetenschap en muziek maken elkaar ook in de weg zitten?

babyincouveuseVervolgens bezoeken we een ziekenhuisafdeling waar men sinds kort muziek als pijnstiller inzet bij te vroeg geboren kinderen. Een muziektherapeute tokkelt zachtjes op een akoestische gitaar bij een baby in een couveuse. De eerste resultaten zijn positief. Metingen laten zien dat de baby’s door de muziek rustiger worden, wat hen op latere leeftijd waarschijnlijk minder gevoelig maakt voor allerlei aandoeningen. Ik vraag me af: zou dat ook bij volwassenen kunnen? Lijkt me heel welkom bij de huidige burn-outepidemie.

belabartokMet zangeres Maartje de Lint gaat Van Nimwegen langs bij Carmen, een demente oudere vrouw die duidelijk opleeft en alerter wordt door samen te zingen. Daarna bezoeken we een ziekenhuiskamer met zware patiënten die worden getrakteerd op een strijktrio met repertoire dat uiteenloopt van Papa Was A Rollin’ Stone tot stukken van Béla Bartók. Ik vraag me af: zou het niet uitmaken wat voor muziek je hoort, bijvoorbeeld de muziek uit je jeugd, je favoriete genres – of is alle muziek even medicinaal?

hersenchirurgieHet meest sensationeel is het verhaal van operazanger Ambrož Bajec-Lapajne, die letterlijk zijn leven te danken heeft aan muziek. We zien en horen hem Schuberts Gute Nacht zingen terwijl bij hem in het Universitair Medisch Centrum Utrecht succesvol een hersentumor wordt verwijderd. Omdat tijdens het zingen vrijwel alle hersengebieden actief zijn, kan de chirurg via kleine stroomstootjes precies zien waar de tumor eindigt en de hersenen van Bajec-Lapajne beginnen, zodat hij die laatste kan sparen. Ik vraag me af: zou dat net zo goed werken bij mensen die geen professioneel musicus zijn, en ook als je tijdens de operatie alleen naar muziek luistert?

muziekinhetonderwijsMooi hoe het programma de kijker binnen een halfuur bijpraat over de helende kracht van muziek. Hier kun je het terugkijken. Mooi ook om te zien hoe de wetenschap die kracht zichtbaar en meetbaar kan maken en zo het belang van goed muziekonderwijs en een gezonde muziekpraktijk ondersteunt. En ook mooi om te constateren hoe groeiende kennis altijd weer leidt tot nieuwe vragen die dringend op een antwoord wachten.

Meer weten over de geneeskracht van muziek? Klik hier. Of luister naar vijf liedjes die een remedie bieden tegen specifieke kwalen.

 

Een meegroeilied

Planet WavesEen liedje, eenmaal vastgelegd en ter wereld gebracht, blijft steeds hetzelfde. Maar jijzelf verandert wel. Er zijn liedjes die na verloop van tijd hun bekoring verliezen, andere hebben de bijzondere eigenschap dat ze met je mee lijken te groeien. Dat je er elke keer weer iets nieuws in hoort. Bob Dylans ‘Going, Going, Gone’ van Planet Waves (1974) is voor mij zo’n meegroeinummer. Het raakte mij als tiener al en dat doet het nu, zo’n vier decennia later, nog steeds. Maar telkens op een andere manier.

The BandIn 1978 viste ik als middelbare scholier bij de lokale platenboer een afgeprijsd exemplaar van Planet Waves uit de bakken. Met zo’n knipje (cut-out) erin. Ik kocht hem vooral omdat The Band erop meespeelde, ik was toen nog niet zo’n Dylan-fan. Het Canadees-Amerikaanse vijftal had Dylan al in 1966 begeleid tijdens de roemruchte toernee waarop hij ‘elektrisch ging’, en hun unieke samenspel maakt Planet Waves tot een echte bandplaat.

Bob Dylan 2Het album opent voor Dylans doen uitermate vrolijk met het up-tempo ‘On A Night Like This’. Als die klanken zijn weggestorven volgt een slepend, bijna onheilspellend intro. Als de ochtend na een wild dansfeest. Robbie Robertsons gitaarlicks klinken alsof ze door een samengeknepen strot naar buiten worden geperst. Going, Going, Gone is serious business.

treurwilg‘I’ve just reached the place where the willow don’t bend.’ Het beeld dat oprijst uit die eerste regel, een van de mooiste uit de popmuziek, raakt me elke keer weer, en steeds blijft het haken aan iets anders in mijn leven. Als tiener zag ik een desolaat landschap, een boom die niet verder wil buigen voor de wind, een eenzame reiziger die weg wil uit een verstikkende situatie. En ik liet me meevoeren op de klanken.

richelLater, toen ik als twintiger vastzat in een onmogelijke liefde, resoneerde vooral de diepere laag: de onmacht en de zoektocht naar een uitweg. Dylans stem klinkt in dit lied misschien wel indringender en persoonlijker dan ooit, hij zingt alsof zijn leven ervan afhangt. En misschien was dat ook zo; veel popcritici wezen op de zinsnede ‘I’ve been livin’ on the edge / Now, I’ve just got to go before I get to the ledge’.

touw in de knoopHet lied toonde mij toen hoe je je uit een kluwen van destructieve krachten – van buiten, maar ook van binnen – kunt bevrijden. Het leek tegen me te zeggen: ‘ergens in jou zit een harde, onaantastbare kern waar niemand aan kan komen, jouw levensdrift die niemand je kan afpakken.’ Dylans refrein gaf me een zetje: ik ga, ja ik ga, ik ben weg. Dank je, Bob.

Bob DylanJaren later, toen ik in een zware periode te lang achtereen uit mijn reservoir van troost en medeleven had geput, dook die beginregel opnieuw in mijn hoofd op. Hij hielp me om te erkennen dat ik aan het eind van een pad was aanbeland, dat ik een afslag moest pakken. Bijzonder dat een lied zo lang met je meegaat en steeds weer betekenisvol kan zijn.

happy singer‘Going, Going, Gone’ mag dan vooral een lied voor donkere tijden zijn, er moeten vast ook meegroeiliedjes met een totaal ander karakter te vinden zijn. Misschien zelfs echte happy songs die samen met jou volwassen en oud willen worden. Heb je een mooi voorbeeld, deel het hier op Goeie Nummers!

 

 

 

Muziek als medicijn: geldgebrek

blutEr is geen enkel liedje dat je van je geldzorgen af kan helpen – tenzij jij degene bent die er een hit mee scoort. Maar een goed liedje op het goede moment is wel een effectief antigif tegen de gevoelens van hulpeloosheid, zelfverwijt, woede en schaamte die je kunnen belagen als de finale afgrond dreigt. Gewoon door herkenning en erkenning te bieden. Of afleiding.

mick-hucknallHeel bekend, en heel duidelijk in zijn boodschap, is Money’s Too Tight To Mention van Simply Red uit 1985. Hoewel zanger Mick Hucknall, een supporter van Labour, rept van ‘reagonomics’ (naar de toenmalige Amerikaanse president Ronald Reagan) sluit het soulfulle nummer vooral naadloos aan bij het Groot-Brittannië onder Margaret Thatcher, waarin de werkloosheid hoog opliep en de arbeidersklasse een behoorlijke veer moest laten.

sam-cookeIn een reeks scenes die doet denken aan Sam Cooke’s klassieker A Change Is Gonna Come vraagt de berooide hoofdfiguur in ‘Money’s Too Tight To Mention’ eerst de bank om bijstand, dan de uitkeringsinstantie, dan zijn broer en ten slotte zijn vader. Allemaal vergeefs. Over alles kan hij het hebben, niet over geld. Money’s too tight to mention.

Wat het lied laat zien: iedereen kampt met dit probleem. Trek het je niet persoonlijk aan. Bij zoveel narigheid en pech hoef je er niet ook nog een schuldgevoel bij te krijgen. Een goede les. Nog steeds.

fountains-of-wayne-traffic-and-weatherEen heel andere uitweg uit de financiële malaise komt van de Amerikaanse band Fountains of Wayne. In Strapped For Cash (van Traffic and Weather uit 2007) is luchtigheid de remedie. Als in een zwarte komedie zie je hoe de onfortuinlijke schuldenaar zich steeds verder in de nesten werkt: smoesjes, de goktafel, nog meer schulden enzovoort. Je vraagt je in gemoede af hoe hij zich daar ooit nog uit kan wurmen.

wc-raampjeEdoch, terwijl het ritme onbekommerd doordendert weet de zanger de moed erin te houden, zelfs als de zwaargebouwde vrienden van zijn schuldeiser al door het raam naar binnen klimmen. ‘Take a seat, I’ll be back in a flash,’ zegt hij nog. Tegen de achtergrond van rondzwervende synthesizers zie je hem als een Houdini via het wc-raampje ontkomen terwijl de verbouwereerde kleerkasten elkaar verwijtend aankijken.

bop-shoo-wopJe slaakt een zucht van verlichting. Ondanks alles blijkt het mogelijk om jezelf op miraculeuze wijze uit de penarie te bevrijden. ‘Bop shoo wop, bop bop shoo wop’. Minstens een nummer lang.

De eerste groef is de diepste

Hoes Viva! van Roxy MusicOnlangs ontmoette ik een grote Roxy Music-fan, iemand die zijn lp’s jaren geleden al de deur had uitgedaan – behalve die van de Britse glamrockers. Een echte fan dus. Ik zag enig ongeloof op zijn gezicht toen ik hem vertelde dat mijn liefde voor de groep was ontstaan met de uitvoering van If There Is Something van hun live-album Viva! uit 1976, en dat de originele studioversie van dat nummer daarbij voor mij altijd bleek zou afsteken.

the fist cut is the deepestToch werkt het zo. De eerste ervaring lijkt altijd een diepere groef te maken dan alle keren die erop volgen – ook bij muziek. En bij favoriete nummers wordt die groef bij elke draaibeurt alleen maar dieper. Zo diep dat andere versies van hetzelfde lied – van dezelfde of een andere artiest – het daar nooit bij halen, zelfs een beetje verkeerd klinken, anders dan het nummer bedoeld is.

hoes I Can't Stand the Rain van Ann Peebles2Of dat een probleem is? Op het eerste gezicht niet. Maar als je even doordenkt natuurlijk wel. Want het betekent dat er volksstammen moeten zijn die ‘I Can’t Stand the Rain’ van The Eruptions, ‘Rivers of Babylon’ van Boney M. en ‘American Pie’ van Madonna voor altijd prefereren boven de originelen van Ann Peebles, The Melodians en Don McLean. En als ik daaraan denk, begin ik me onwillekeurig toch af te vragen of daar niets iets aan gedaan kan worden.

EMDROoit las ik een boek over de toepassing van EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing). In deze therapievorm worden traumatische herinneringen van een cliënt als het ware geherprogrammeerd door erover te vertellen terwijl zijn of haar ogen de heen en weer bewegende vinger van de therapeut volgen. Het effect is dat die herinneringen steeds meer worden losgekoppeld van de oorspronkelijke emoties.

platenspeler3Deze methode lijkt ook perspectieven te openen voor die gevallen waarin een totaal verkeerde versie van een popnummer de eerste groef heeft gemaakt. Ben jij of ken jij iemand die dit heeft? En die niets liever wil dan eindelijk uit die foute groef komen? Dan daagt er nu hoop. Op verschillende plekken in Nederland starten binnenkort kennismakingssessies met deze veelbelovende Ontgroef-therapie.

sign up todayOver het programma kan nog niet veel gezegd worden, maar ik mag al wel verklappen dat er in elk geval veel Goeie Nummers te horen zullen zijn. Hou daarom deze website in de gaten voor meer informatie en de mogelijkheid om je in te schrijven. Een kleine waarschuwing vooraf: je mag alleen jezelf opgeven, niet iemand anders.

 

De Band-opstelling®: Volgende Fase

IMAG0117Na de eerste, buitengewoon succesvolle sessies met de Band-opstelling® in Nederland is het nu tijd voor de volgende stap in deze baanbrekende nieuwe therapievorm, waarin de helende kracht van muziek andermaal duidelijk wordt. De eerste fase adresseerde met name het herkennen van het eigen archetype (Zanger, Drummer, Bassist, Gitarist of Toetsenist) en dat van mensen in de eigen omgeving. Kijk zo nodig even hier om het geheugen op te frissen.

kabelspagettiIn deze tweede fase van de Band-opstelling® verlaten we definitief de comfort zone. Want om een scherper inzicht in het eigen functioneren te krijgen, wisselen we van instrument – en dus van Archetypische Rol. Dus wie in diepste wezen Toetsenist is, wordt nu Drummer, aan de overzijde van het quindrant. Het Zanger-type gaat naar de positie van Bassist enz. enz. – kijk wel uit voor microfoonstandaards en losliggende kabels.

keith en die andere gitaristOm je een beeld te geven van hoe zo’n Band-opstelling®-wissel in z’n werk gaat: bij The Rolling Stones neemt Bill Wyman achter de microfoon plaats, Charley Watts speelt gitaar, Keith drums, Mick bas en Ron Wood gewoon gitaar als altijd, maar dan op een van de 65 gitaren die Keith op tournees altijd meeneemt. Iedereen kan zich wel voorstellen: dit klinkt niet alleen abominabel, het voelt ook behoorlijk ongemakkelijk. Voor de artiest zelf en niet minder voor het publiek.

Bill WymanEn daar is het in de tweede fase van de Band-opstelling® juist om begonnen. In de confrontatie met het ‘vreemde’ Archetype wordt de eigen persoonlijkheid opnieuw ‘gezien’ en ‘gehoord’. Deze nieuwe vorm van shocktherapie is in staat diepe en blijvende inzichten te verschaffen. Recente studies tonen 8% toename van Respect voor de Ander (Bill: ‘ik geef het je te doen, de hele avond rennen over het podium, kermen en stoer doen’) en circa 14,3% (!) hernieuwde Acceptatie van het Zelf (‘’t is toch zo gek niet om achterin een beetje voor standbeeld te spelen’). Meer onderzoek is natuurlijk nodig om deze uitkomsten te bevestigen.

sign up todayOok voor ons Hardwerkende Nederlanders is het vergroten van Respect en Acceptie natuurlijk een goed voornemen. En goede voornemens gedijen bij wat hulp en ondersteuning. Daarom start hier op Goeie Nummers binnenkort de aanmelding voor de eerste sessies met de Band-opstelling®: Volgende Fase. Laat deze unieke kans niet voorbijgaan – er zijn nog een paar plaatsen over!