Merkwaardigheden

Wat zegt een bijnaam?

Ruud GullitEen goeie bijnaam doet veel. Ruud Gullit werd ‘De Zwarte Tulp’ genoemd, Eddy Merckx ‘De Kannibaal’. Jan Marijnissen was ‘Het Orakel uit Oss’, Margaret Thatcher ‘The Iron Lady’ en Angela Merkel was eerst ‘Das Mädchen’ en daarna ‘Mutti’. Allemaal aanduidingen die de publieke figuren nog wat extra boven andere stervelingen doen uitstijgen en tegelijkertijd de emotionele afstand tussen volk en icoon verkleinen.

Bruce SpringsteenPopartiesten kunnen hier natuurlijk niet bij achterblijven – denk aan ‘The Fab Four’ (The Beatles), ‘Your Majesty’ (Mick Jagger), ‘The Boss’ (Bruce Springsteen) en ‘The Queen of Soul’ (Aretha Franklin). Veelzeggende bijnamen, maar net als bij moppen en broodjeaapverhalen is de herkomst vaak in nevelen gehuld. Niemand kan of wil precies vertellen wie de naam heeft verzonnen, wanneer en waarom.

Bob Dylan 2Ik vermoed dat veel bijnamen uit de koker van journalisten komen. Ze slaan zo twee vliegen in één klap: ze kunnen de artiest er op pakkende wijze mee kenschetsen én ze hebben een kleurrijk synoniem ter afwisseling van de eigennaam. Zoals ‘His Bobness’, een koosnaampje dat Dylans heilige status met enige ironie onderstreept.

james brown 2In andere gevallen moeten we de oorsprong van de bijnaam dichter bij de artiest zelf zoeken. ‘The Hardest Working Man in Show-Business’, ‘Mr. Dynamite’, ‘Soul Brother Number One’, ‘The Godfather of Soul’ – dit klinkt allemaal als vintage James Brown. Soms is het sowieso slim om als artiest het heft in eigen hand te nemen. Zo kwam Prince met ‘His Royal Badness’ om ‘Minneapolis Midget’ naar de achtergrond te werken, en Michael Jackson met ‘The King of Pop’, ten faveure van ‘Wacko Jacko’. Geef ze eens ongelijk.

Clapton is GodSommige bijnamen klinken alsof ze afkomstig zijn van fans. Bijvoorbeeld ‘Van the Man’ (Van Morrison). Het bekt prima maar is verder wel erg armetierig. Of ‘God’ en ‘Slowhand’ (Eric Clapton) waarin onvervalste adoratie doorklinkt. Dit zijn bijnamen waar journalist noch artiest trots op zouden zijn.

Gregg Allman Midnight RiderDe mooiste categorie vind ik de bijnamen die artiesten via hun liedjes de wereld in helpen. Hier vallen artiest en muziek helemaal samen: de artiest belichaamt het liedje, en het liedje is de artiest van top tot teen. J.J. Cale deed dit in Call Me The Breeze (1972) en Eminem in My Name is (2009). Johnny Cash werd ‘The Man in Black’, George Clinton ‘Dr. Funkenstein’. De mooiste nickname-song staat wat mij betreft op naam van Gregg Allman: ‘Midnight Rider’. Met zo’n nummer leven al je namen eeuwig voort.

 

Wat is er aan de hand met Kerstmis?

kerstmis

Kerstmis is niet meer wat het geweest is. Niet alleen begint de aanloop steeds vroeger, het germaans-christelijke feest wordt ook almaar commerciëler, met pakjesbezorgers die gestrest in files staan om onze diepste kerstwensen te vervullen. Maar de grootste verandering zit hem toch wel in de verhouding tussen Kerstmis en de popmuziek.

Judy Garland

Lange tijd waren Kerst en rock-‘n-roll als water en vuur. Een popartiest die zijn geloofwaardigheid wilde behouden bleef er ver bij vandaan. Alleen onaantastbaren als John Lennon (So This Is Christmas) en Paul McCartney (Wonderful Christmas Time) waagden zich aan een kerstnummer, net als een paar excentriekelingen (Slade met Merry Christmas Everybody, Jona Lewie met Stop The Cavalry). Nee, kerstliedjes behoorden tot het tijdperk van Bing Crosby en Judy Garland waarmee de popwereld voorgoed had afgerekend. Toch? (meer…)

Het mooiste lijstjeslied

Cole PorterHet genre gaat terug op antieke dichters als Homerus en Hesiodos, en werd begin deze eeuw uitgewerkt door musicalcomponisten als Cole Porter, Irving Berlin en Steven Sondheim. Maar ook de songwriters van Disneyfilms wisten wel raad met de list song. Niet zo vreemd ook, want een goed lijstje is goud waard: het zegt veel in weinig woorden, is lekker concreet en biedt volop mogelijkheden voor rijm, humor en de suggestie van oneindigheid. Je vraagt je af waarom eigenlijk niet alle liedjes lijstjesliedjes zijn.

Route 66Ook voor popmuzikanten is een rijtje een prima kapstok. Bobby Troup trapt in 1946 af met het onverwoestbare (Get Your Kicks on) Route 66, waarin hij de steden tussen Chicago en L.A. opsomt. Bob Dylan zet die trend door met onder meer Seven Curses, Subterranean Homesick Blues en All I Really Want To Do. En als je erop gaat letten, zie je de lijstjesliedjes overal. (meer…)

De schrijver en de zanger

George SaundersEen tijd geleden verwonderde ik me erover dat popartiesten in interviews veel vaker praten over hun lievelingsboeken dan schrijvers over hun favoriete popmuziek. Maar het kan verkeren. Eerst was het Zadie Smith die in haar essaybundel Feel Free verhaalde hoe ze als dertiger opeens van Joni Mitchell-hater in dikke fan veranderde. Daarna was het de beurt aan Man Booker Prize-winnaar George Saunders, die op internet een ‘epic conversation’ had met Wilco-frontman Jeff Tweedy.

Jeff Tweedy2Laten die twee nu net allebei hoog op mijn favorietenlijstjes staan. Saunders met zijn bekroonde roman Lincoln in the bardo, Tweedy onder meer met het Wilco-album Yankee Hotel Foxtrot, een moderne klassieker uit 2000. En die epische conversatie (bijna 60 minuten) tussen de schrijver en de muzikant stelt niet teleur. Saunders is geen gewone vragensteller, hij is een kunstenaar, iemand met een eigen visie, die op voet van gelijkheid en met nieuwsgierigheid het gesprek met Tweedy aangaat. Het resultaat is aanmerkelijk diepgravender dan het doorsnee rock-interview. (meer…)

Sterren en ballen

sterren bij filmrecensie low resKranten en tijdschriften zijn het de afgelopen jaren steeds meer gaan doen: sterren of ballen toekennen aan boeken, platen, films, tentoonstellingen, theatervoorstellingen enzovoort. Vaak tegen de zin van de recensenten zelf, trouwens. Eén ster of bal betekent iets als ‘mislukt’, vijf staat voor ‘meesterwerk’. Het systeem is bedoeld als dienst aan de lezer, maar als je een beetje nadenkt, besef je dat die lezer juist de dupe is.

mediocrity excellenceTen eerste is de ene recensent scheutiger met sterren dan de andere, en dat maakt vergelijken moeilijk. Verder is er onbedoelde inflatie: drie sterren voor een album in de Volkskrant betekent volgens de redactie ‘goed’, maar blijkt in de praktijk op de krantenlezers over te komen als ‘middelmatig’. Zodat recensenten weer sneller voor vier sterren gaan kiezen. (meer…)

Joni Mitchell in The Great American Songbook

Joni MitchellIk grijp de 76e verjaardag van Joni Mitchell, eergisteren, graag aan om een groter vraagstuk bij de kop te vatten waarin zij een opvallende rol speelt. Een vraagstuk waar ik niet goed vat op krijg en dat me daarom maar niet loslaat.

paul mccartneyHet begon met Paul McCartney. De Brit stootte begin jaren 60 samen met de andere Beatles de populaire crooners van zijn tijd in één beweging van hun troon. Huppakee, zonder pardon in de bak met ‘oud en afgedaan’. Maar in 2012 kwam Macca doodleuk met Kisses on the Bottom (ik heb hem niet bedacht, toch sorry voor het noemen van deze titel), een easy-listening-album waarop hij eer betoont aan de belegen ballroom- en music hall-muziek van vóór The Beatles. (meer…)

Boodschap voor Klaas-Jan Huntelaar

BPMVan deze nummers ga je harder rijden’ kopte de website van NPO Radio 2 onlangs. Onderzoekers van de Technische Universiteit van Zuid-China hadden ontdekt dat automobilisten op de snelweg gevaarlijker rijgedrag vertoonden als ze ondertussen luisterden naar ruige en snelle popmuziek, te weten nummers met meer dan 120 beats per minuut (BPM).

Green DayProefpersonen bleken tijdens een simulatie twee keer zo vaak van rijbaan te wisselen en de maximumsnelheid behoorlijk te overschrijden als ze luisterden naar nummers als American Idiot (189 beats per minute) van Green Day en Party In the USA van Miley Cyrus – dat waren de ‘gevaarlijkste’ tracks. Rustigere liedjes als Stairway to Heaven (Led Zeppelin, 63 BPM) en Africa (Toto) bleken juist een stabiliserende invloed op het rijgedrag te hebben. Volgens hoofdonderzoeker Qiang Zeng zullen de uitkomsten worden gebruikt in een voorlichtingscampagne om mensen bewust te maken van de invloed van muziek onder het rijden. (meer…)

Wanneer wordt popmuziek literatuur?

Bob Dylan 2We zitten in de week van de Nobelprijzen, voor wetenschap, vrede en literatuur. Drie jaar geleden ging ’s werelds meest prestigieuze literatuurprijs voor het eerst niet naar iemand die woorden op papier zet, maar naar iemand die ze zingt: Bob Dylan. Er ontstond meteen gemor want zonder zijn muziek, zo klonk het, zouden zijn woorden niet standhouden, en dus behoorde zijn werk niet tot de literatuur.

patti smihtDaarna was er nog meer gedoe. De eigenzinnige singer-songwriter reageerde pas na twee weken op de toekenning, ging niet zelf naar de uitreikingsceremonie maar vaardigde punkdichteres Patti Smith af, die in Stockholm vervolgens haperde tijdens het zingen van A Hard Rain’s Gonna Fall. En pas in juni 2017, vlak voor de deadline, volgde Dylans verplichte dankspeech aan het adres van het Nobelcomité, via een opgenomen videoboodschap. Alsof zijn reputatie van grillig rockfenomeen nog bevestiging nodig had. (meer…)

Oppoetsen of intact laten?

Louis Couperus van oude mensenIn kringen van literatuurliefhebbers ontstond een tijdje geleden ophef over de ‘hertaling’ van Louis Couperus’ klassieker Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan (1906) in hedendaags Nederlands. Voor- en tegenstanders vlogen elkaar in de haren. Sommigen loofden de poging om een ontoegankelijk geworden meesterwerk naar een nieuw (en jong) leespubliek te brengen, anderen spraken van verminking van een onaantastbare tekst.

abbey roadIk moest aan deze discussie denken toen ik gisteren een artikel las over de speciale heruitgave van het Beatles-album Abbey Road (1969) vanwege het vijftigjarige jubileum. De acht sporen van het oorspronkelijke album, dat werd geproduceerd door de legendarische George Martin, zijn door diens zoon – en topproducer – Giles voor deze re-issue opgepoetst met behulp van de nieuwste studiotechnieken. (meer…)

Opnieuw een tikje voor heavy metal

ErasmusEen tijdje geleden werd mijn aandacht getrokken door een artikel met de kop ‘Met muziek tijdens operatie minder pijnstillers nodig, maar heavy metal werkt niet’. Een Rotterdamse onderzoeksgroep van Erasmus MC had bewijs gevonden voor het stress-, pijn- en angstverminderende effect van muziek op operatiepatiënten. Goed nieuws, dacht ik, niet alleen omdat dit inzicht flinke gezondheidswinst kan opleveren, maar ook omdat het weer eens de bijzondere kracht van muziek bevestigt.

ChopinToch zit er natuurlijk ook een pijnlijke kant aan deze bevindingen. Onderzoeksleider Hans Jeekel stelt dat de heilzame effecten uitsluitend lijken op te treden bij muziek waarin voldoende harmonieën en pauzes zitten en waarvan het ritme aansluit bij het menselijk hartritme – en dat is bij heavy metal kennelijk niet het geval. Metallica en Iron Maiden leggen het af tegen The Beatles, ABBA en Chopin. (meer…)