Maand: december 2016

Eindejaarslijstje 2016

top-5Het is weer lijstjestijd, en Goeie Nummers kan en wil niet achterblijven. Bedenk wel dat ik maar een fractie van het totale aanbod van 2016 beluisterde. En dat nog eens teruggebracht tot een top-5, voor mij nog steeds de ideale lengte van een lijstje.

net-nietEen paar bijzondere platen misten de eindselectie op een haar, zoals Take Me To the Alley (Gregory Porter), 22, A Million (Bon Iver), Like An Arrow (Blackberry Smoke), Malibu (Anderson.Paak) en At Swim (Lisa Hannigan). En helaas zitten er geen Nederlanders bij. Wel veel oude namen. Mannen – ja, allemaal mannen, het zij zo – die laten horen dat ze nog steeds relevant zijn, plus nog een paar relatieve nieuwelingen:

hoes-stranger-to-stranger-van-paul-simonPaul SimonStranger to Stranger. Dat iemand zichzelf in een muziekcarrière van ruim vijftig jaar zo kan blijven vernieuwen, van Simon & Garfunkels Wednesday morning, 3 A.M. naar deze ritmische wereldmuziek. En steeds op zo’n hoog niveau. Om nog maar niet te spreken over zijn fantastische optreden in de Ziggo Dome afgelopen oktober. Voorbeelden: Wristband en het titelnummer.

hoes-keep-me-singing-van-van-morrisonVan MorrisonKeep Me Singing. Fijn groeiplaatje van de Belfast Cowboy. In tegenstelling tot Simon blijft Morrison op zijn 33e studioalbum dicht bij zijn vertrouwde mix van folk, blues en soul, maar sinds zijn Duets uit 2015 klinkt de Ierse knorrepot verrassend vitaal en gedreven. Laat hem maar zingen. Voorbeeld: Everytime I See A River.

hoes-golden-sings-that-have-been-sung-van-ryley-walkerRyley WalkerGolden Sings That Have Been Sung. Kruis Morrison uit de tijd van Astral Weeks met Tim Buckley en doe er een schepje 21e eeuw bij, dan heb je Ryley Walker. Verschil is dat de jonge Amerikaanse folkjazz-zanger ook een prettig gestoord gevoel voor humor heeft. Voorbeeld: The Roundabout.

hoes-heart-like-a-levee-van-hiss-golden-messengerHiss Golden MessengerHeart Like a Levee. Deze eenmansgroep uit North Carolina viel voorgaande jaren net buiten de top-5. Ditmaal natuurlijk niet. Er blijkt niet alleen country en gospel door de aderen van M.C. Taylor te stromen, een verse injectie soul doet wonderen voor zijn meeslepende songs. Voorbeeld: Heart Like a Levee.

hoes-here-van-teenage-fanclubTeenage FanclubHere. Na een radiostilte van zes jaar nam het Schotse vijftal, dat in 1991 doorbrak met Bandwagonesque, hun tiende plaat op. Het resultaat: twaalf gitaarpoppareltjes met messcherpe samenzang en melodieën die ongeveer na tweeënhalf keer luisteren met volle kracht toeslaan. Voorbeeld: I’m In Love.

Ik wens alle muziekliefhebbers een fijne jaarwisseling en een goed 2017, met hopelijk weer veel mooie (nieuwe) popmuziek!

Het mooiste kerstlied #2

bing-crosby-1Onlangs sprak ik iemand wiens dochter enorm opzag tegen de kerstperiode. Niet uit afkeer van huiselijke gezelligheid, maar omdat ze in een winkel werkte waar ze de hele dag kerstliedjes moest aanhoren. Denk je eens in: ‘Last Christmas’ (Wham!), ‘All I Want for Christmas Is You’ (Mariah Carey), ‘White Christmas’ (Bing Crosby) en nog meer van dat soort werk, en dat in een oneindig lijkende loop. Zoiets gun je zelfs je ergste vijand niet.

merry-christmasHet nadeel van kerstnummers is sowieso dat ze vaak geraffineerd en mierzoet zijn en daardoor vreselijk in je kop blijven hangen. Maar het ergste is nog wel dat ze ook een verbod uitstralen op elke andere emotie dan een positieve. Zo’n verbod alleen al is genoeg om chagrijnig en rebels van te worden. En dat laatste mag natuurlijk helemaal niet met Kerst!

steve-earleDat het ook anders kan, zien we bij Steve Earle (1955). De bebaarde Texaan produceerde sinds 1986 niet alleen ruim twintig albums vol authentieke country, folk en rock, maar maakte ook naam als activist, onder meer tegen de doodstraf. Zijn album El Corazon uit 1997 bevat een van de meeste bezielde kerstsongs die ik ken: Christmas in Washington.

De zanger zit thuis tijdens de kerstdagen naar de televisie te kijken, waarschijnlijk in 1996. Wat hij ziet, de Democraten en Republikeinen in hun eigen wereldje in Washington DC, geeft hem een slecht voorgevoel. Hij roept de geest van Woody Guthrie aan, in de hoop dat die, als Jezus twee millenia eerder, opstaat uit de dood om ons in moeilijke tijden te helpen:

‘Come back Woody Guthrie / Come back to us now / Tear your eyes from paradise / And rise again somehow’

woody-guthrieWoody Guthrie (1912-1967), de aartsvader van de protestzangers, schreef onder meer het klassiek geworden This Land is Your Land. En op zijn gitaar prijkte de leus ‘This Machine Kills Fascists’. Earle roept vervolgens ook de overleden Amerikaanse mensenrechtenactivisten Emma Goldman, Joe Hill, Malcolm X en Martin Luther King terug. Zonder hun hulp redden we het niet, lijkt hij te willen zeggen. Het komt op mij over als een cruciaal verschil tussen de geëngageerde zangers van vroeger en die van nu.

good-things-are-going-to-happen‘Christmas in Washington’ prijkt veelvuldig op Earles setlist bij concerten. Soms laat hij het nummer voorafgegaan door een lange inleiding waarin hij, boven het getokkel van zijn gitaar, levende artiesten en activisten aan het vaste rijtje namen toevoegt. Daarom is het ondanks de zware inhoud een echt kerstnummer: de toekomst is duister, maar uiteindelijk zijn er helden, vroeger en nu, er zijn dingen die het waard zijn om voor te vechten – en er is hoop.

Een mooie boodschap, ook voor supermarkten, winkels en warenhuizen.

Fijne kerstdagen!

 

Daar is de protestsong

hillary-clinton-plus-artiesteVorige week ging het in Goeie Nummers over de vermeende geringe maatschappelijke betrokkenheid bij de huidige generatie popmuzikanten. En over de tanende invloed van artiesten óp de publieke debat. Bij zo’n belangwekkend onderwerp mag in mijn ogen de nuance niet ontbreken. Daarom vandaag twee kanttekeningen.

spandoekenDe eerste gaat over de vraag waar het protest tegen de machthebbers dan gebleven is, als het niet meer te vinden is in de rock-’n-roll. Op straat is het in elk geval niet, want spandoekfabrikanten maken moeilijke tijden door. Nee, het huidige sentiment tegen de gevestigde orde (meestal ‘elite’ genoemd) lijkt vooral een uitlaatklep te krijgen op internetfora en social media. En daar heb je nou eenmaal geen spreekbuizen of rolmodellen bij nodig.

lucky-fonz-iiiNiet voor niets zegt Lucky Fonz III in een interessant artikel op VPRO’s 3voor12: ‘Zangers hebben niet meer de invloed die ze in de jaren 60 hadden. Toentertijd nam de rockster de plek in van de dominee. Mensen als Bob Marley en John Lennon […] realiseerden zich dat ze hun culturele positie konden gebruiken voor hun ideeën. En zoals zij hun macht beseften… zo beseffen wij onze onmacht.’ En zo houdt het een het ander in stand.

kendrick-lamarHet tweede punt is dat ik met mijn generalisatie over de slappe houding van popartiesten een complete muziekstroming over het hoofd zag: hiphop. Zo plaatst Kendrick Lamar, die volgens velen met How to Pimp a Butterfly het beste album van 2015 maakte, kapitale vraagtekens bij de manier waarop blank Amerika omgaat met de Afro-Amerikaanse gemeenschap, net als zijn collega’s Kanye West en Vince Staples.

freskuIn Nederland genereerde de Eindhovense rapper Fresku vorig jaar met Zo Doe Je Dat op gelijksoortige manier een debat over de ‘witte’ Nederlandse radio. Rapper-zanger Typhoon toonde in een liedje als Hemel valt op een heel andere manier zijn betrokkenheid bij de veelkleurige Nederlandse samenleving. Dus ja, als het engagement ergens zit, dan moet het wel in de hiphop zijn.

logo-3voor12-vproOf toch niet? Zelfs in hiphopkringen lijkt maatschappelijke betrokkenheid alweer op z’n retour. Een recent overzichtsartikel, eveneens op VPRO’s onvolprezen pop-portal 3voor 12, laat zien dat de 25 meest beluisterde Nederlandse hiphopnummers van 2016 gaan over vrouwen (‘meisjes’, ‘chicks’, ‘bitches’), geld (‘saaf’) of over de eigen vriendengroep (‘fam’). Niet één ervan heeft een politiek karakter, terwijl een deel van de hiphopscene daar in het huidige klimaat toch voldoende aanleiding voor zou moeten hebben. Gaat het genre in dit opzicht al dezelfde kant op als eerder de mainstream pop?

ragsnbone-manLaten we niet te snel conclusies trekken. En de artiesten vooral hun ding laten doen. Zoals Rag’n’Bone Man, die met Human waarschijnlijk dé protestsong van 2016 maakte. Nou ja, protestsong? De jonge Britse artiest predikt vooral mededogen en een besef van de eigen beperkingen – en laat het aan de luisteraar om te bepalen waartegen hij daarmee ageert. Misschien is dat het pop-engagement van dit moment.

 

Waar is de protestsong

hoes-a-girl-like-you-van-edwyn-collins‘Too many protest singers, not enough protest songs’ zong Edwyn Collins in het onweerstaanbare A Girl Like You. Dat was in 1994. Wie vandaag de dag om zich heen kijkt, zal zich waarschijnlijk nog sterker afvragen waar het engagement in de popmuziek gebleven is. Terwijl popmuzikanten in de jaren 60 en 70 vooropliepen in de strijd tegen de gevestigde orde, is het nu oorverdovend stil. En dat veroorzaakt ongemak. Want op een of andere manier horen popmuziek en een rebelse houding bij elkaar.

foto-van-volkskrant-7-dec-2016De Volkskrant van afgelopen woensdag kwam wel met een verklaring voor het fenomeen. Naar aanleiding van het ongeloof en rouwbeklag van Amerikaanse sterren over de verkiezingszege van Donald Trump stelt Robert van Gijssel dat popartiesten geen invloed meer hebben op verontruste kiezers omdat ze zelf te zeer onderdeel van het establishment zijn geworden.

retromaniaDat laatste heeft zeker een kern van waarheid. De Britse popjournalist Simon Reynolds maakte in zijn boek Retromania aannemelijk dat de rock-‘n-roll in feite steeds meer onderdeel is geworden van de wereldwijde bedrijfstak die we de entertainmentbusiness noemen. Een tegencultuur die grotendeels door de mainstreamcultuur is opgeslokt. Maar met hetzelfde recht kun je dus ook stellen dat wij vooral uit nostalgie en tegen beter weten in nog steeds een rebelse houding van popartiesten verlangen.

aafke-romeijnHet verhaal van Van Gijssel – net als eerdere vaderlandse pleidooien voor meer engagement, van muzikanten als Aafke Romeijn en Lucky Fonz III – riep bij mij vooral de vraag op of politieke betrokkenheid van artiesten of andere kunstenaars wel altijd anti-establishment moet zijn. Waarom zouden popartiesten zich niet positief betrokken mogen uiten over  de bestaande orde of over hoe die zich ontwikkelt? Of vloek ik nu in de kerk? Vast wel. Maar in dat geval kom ik daar graag tegen in opstand. Van ganser harte. En met voorbeelden:

James Taylor 4In 1985 schreef James Taylor het subtiele Only A Dream In Rio, naar aanleiding van de democratische verkiezingen in Brazilië die destijds afrekenden met twee decennia militaire dictatuur. Op een relaxte latin-groove doet de Amerikaanse singer-songwriter een subtiele poging de cynici te overtuigen van de mogelijkheid van een betere toekomst, voor de Brazilianen en en passant voor hemzelf en de rest van de planeet.

hoes-october-road-van-james-taylorMet het folky Belfast to Boston van zijn album October Road (2002) stak Taylor bijna twee decennia later het fragiele Noord-Ierse vredesproces zo mogelijk nog fraaier een hart onder de riem:

‘There are rifles buried in the countryside for the rising of the moon / May they lie there long forgotten till they rust away into the ground.’

Niet anti-establishment. Wel betrokken. En buitengewoon overtuigend.

Lost in translation

logo-google-translateVertalen is nog niet zo eenvoudig. Dat merkte ik deze week weer eens. De WordPress-software waarop dit blog draait bood me een gratis vertaaldienst aan. Google Translate kon mijn posts automatisch omzetten in willekeurig welke taal. Dat leek me wel wat: lezers overal ter wereld zouden Goeie Nummers tot zich kunnen nemen, ter bevordering van de wereldvrede enzovoorts.

lost-in-translationBij het zien van het resultaat was ik verheugd en verrast: ongelooflijk, al mijn oprispingen vanaf mei 2014 waren met één druk op de knop beschikbaar gekomen in wereldvoertaal Engels. Totdat ik ging lezen. Verbazing en vreugde maakten plaats voor huiver en hilariteit. Klik maar eens op ‘TRANSLATE THIS BLOG’ rechts, kies Engels en lees voor de aardigheid een stukje. Waarschijnlijk raak jij ook al snel behoorlijk lost in translation.

harco-wind-1Het leuke van deze ervaring was dat ik moest terugdenken aan Harco Wind, een typetje van Wim T. Schippers van eind jaren 70, begin 80. De immer enthousiaste Harco deed niets liever dan bekende tophits zingen, maar dan getransformeerd in wat hij ‘riant Nederlands’ noemde. Hij deed dat bijvoorbeeld met ‘I Was Made For Loving You’ van Kiss, en ook met I Want You To Want Me van Cheap Trick:

‘Ik wil dat je mij wilt / Ik heb het nodig dat je me nodig hebt / Ik had graag dat je me liefhad / Ik smeek je, o toe, smeek mij / (…) Zag ik niet, zag ik niet, zag ik niet dat je huilde (huilde, huilde)’

wat-is-poezieDe inhoud van zo’n lied bleef weliswaar fier overeind, maar wat het origineel ooit aan poëtische kracht mocht hebben bezeten, was in de vertaling spoorloos verdwenen. Kennelijk is een goed bekkende tekst onmisbaar voor een overtuigende popsong, en dat was Harco even vergeten.

jan-rot-3Iemand die dat wel goed begrepen heeft, is zanger-liedjesschrijver Jan Rot (Makassar, Indonesië, 1957). Rot, die met het magistrale Stel dat het zou kunnen…  de Annie M.G. Schmidt-prijs voor het beste theaterlied van afgelopen seizoen won, begon zijn muzikale carrière in 1978 als frontman van The Streetbeats. Later schakelde hij over van het Engels naar het Nederlands, en begin deze eeuw waagde hij zich aan vertalingen van klassieke werken, zoals Bachs Matthäus Passion.

jan-rot-2Ook popsongs als ‘Nothing Rhymed’ van Gilbert O’ Sullivan en ‘Hallelujah’ van Leonard Cohen werden door Rot ‘hertaald’, zoals hij dat zelf noemt. Voor hem moeten vertalingen klinken alsof ze oorspronkelijk in het Nederlands zijn geschreven. Ritme, rijm en sfeer zijn belangrijker dan exacte inhoudelijke trouw aan het origineel. Een mooi voorbeeld is zijn versie van ‘This Land is Your Land’ van Woody Guthrie. En op YouTube vind je nog veel meer van zijn creatieve vondsten.

Misschien moet Google Translate dit ook maar eens goed in z’n oren knopen. Vertalen blijft een kunst en een ambacht. En mensenwerk.