Maand: mei 2017

Extase

zingende nonnenMiddeleeuwse nonnen waren niet zo vroom en zedig als wij vandaag de dag plegen te denken. Volgens literatuurwetenschapper Cécile de Morrée, die twee weken geleden promoveerde aan de Universiteit van Utrecht, ‘sijpelde de invloed van de stad door kieren in de dikke muren van de conventen en parochiekerken.’ Zo zongen de nonnen soms profane versies van bestaande religieuze liedjes.

Ray CharlesVoor soulliefhebbers moet dit bekend in de oren klinken. In 1954 gaf zanger-pianist Ray Charles het bestaande gospelnummer ‘It Must Be Jesus’ een nieuwe tekst mee die zo werelds was als maar kon: I Got A Woman. De blinde zanger-pianist haalde zich er de woede van de kerk mee op de hals, maar het nummer vormde wel de geboorte een muziekstijl die erotiek en religieuze extase met elkaar zou doen versmelten: soul.

marvin Gaye2Charles’ opvolgers werkten dit idee tot in de finesses uit. Als de seksuele revolutie begin jaren 70 tot wasdom komt, laat dat ook zijn sporen na in de soul. Marvin Gaye’s album I Want You uit (1976) is één onverbloemde lofzang op de vleselijke liefde, vormgegeven op zwoele klanken die uiteindelijk nog steeds zijn terug te voeren op de gospelsongs waar Gaye in de kerk mee opgroeide. Zijn laatste hit, uit 1982, is een nummer dat stelt dat alleen seks de ziel van alle troebelen kan verlossen: Sexual Healing.

prince 3In de voetsporen van Gaye doet Prince er nog een schepje bovenop. Seks lijkt bij de kleine man uit Minneapolis de godsdienst helemaal te vervangen. In nummers als Cream , ‘Do Me, Baby’ en Get Off is de erotische versmelting het hoogste, ultieme doel waarnaar gereikt kan worden.

bruid van jezusEn hoe gek het ook mag klinken, met deze voorstellingen staan Gaye en Prince niet eens zo ver van de middeleeuwse nonnen af. Want volgens een destijds gangbaar beeld zagen de nonnen zichzelf als ‘bruiden van Jezus’. Ze hadden een intieme relatie met de Verlosser.

HadewijchDe 13e-eeuwse non en mystica Hadewijch stelt de religieuze aanbidding in haar gedichten zelfs voor als een relatie met Jezus. En als je Hadewijchs gedichten leest, vind je een hartstocht aan die grenst aan extase.

 

Het Pure Luisteren

hoes Death Cab for CutieSoms is het fijn om niets te weten. Om alleen maar te luisteren naar een artiest of groep die op de een of andere manier op je pad is gekomen. Want kennis en muziek zijn niet altijd vrienden. Hoe Death Cab for Cutie bij mij terechtkwam, weet ik niet meer. Een paar jaar geleden zal ik een album via eMusic hebben gedownload, een paar keer hebben beluisterd en in een denkbeeldig laatje hebben gestopt met ‘niet slecht, later terugluisteren’ erop. Zoiets.

hoes Atlanticism van Death Cab for CutieToen ik onlangs even genoeg had van rootsy singer-songwriters en (new) soulartiesten, kwam Death Cab for Cutie opnieuw in beeld. Ik downloadde zeven andere albums van de band. Ook nu kan ik me de aanleiding niet herinneren, misschien koos mijn hand voor mij. Maar ditmaal werd ik definitief gegrepen door hun muziek. En normaal ga ik dan op zoek naar info. Nu niet. Wie de groepsleden zijn, waar ze vandaan komen, wat ze over zichzelf kwijt willen, wat anderen over hen zeggen – geen idee. Ik liet me terugvallen op het Pure Luisteren.

hoes Something About Airplanes van Death Cab for CutieWat je krijgt als je zo puur naar Death Cab for Cutie luistert: liedjes om in te verdwalen, met fraaie zangmelodieën tegen een achtergrond van piano, gitaar, synthesizer, bas en drums. Referenties: Beatles, Arcade Fire, Crowded House, Spoon, af en toe een vleugje Simple Minds. Bijna klassieke pop, maar wel modern en ‘met een randje’; door het glasheldere, open geluid, met hier en daar gruizige of ongewone achtergrondgeluiden, blijft het spannend. Elk liedje klinkt als een onverwacht fragment uit het bestaan dat voor jou met fraaie sprekende details wordt uitgelicht en uitgediept.

hoes The Sound of Settling van Death Cab for CutieHet Pure Luisteren bracht als vanzelf ook de fantasie op gang: de zanger van Death Cab for Cutie is een slungelige figuur met halflanghaar; hij, de centrale liedjesschrijver, is enig kind van twee leraren en is literair angehaucht (vandaar die bandnaam). Om onduidelijke redenen heeft hij een bloedhekel aan hipsters. De groepsleden kennen elkaar van een college in Boston (of daar in de buurt, pin me er niet op vast). Toetsenist studeerde natuurkunde, bassist klust graag aan het bandbusje. Ze zouden beledigd zijn met de referentie-artiesten die ik hierboven noem. Ze deinzen ervoor terug om 40 te worden, willen niet weten wat dat betekent. Hun volgende album, 30 (werktitel), gaat daar ook over en verschijnt in het najaar, op 11 oktober.

koptelefoon ogen dichtNu ga ik de band toch echt googelen. Ik ben benieuwd wat ik ga vinden. Maar nog beter is om eerst gewoon te gaan luisteren – dus check ‘em out.

 

Kippenvel – ‘Skeleton Tree’ van Nick Cave

Nick Cave zwart jasjeHoe blijf je staande als je grootste nachtmerrie werkelijkheid is geworden? In 2015 overkwam dit de Australische singer-songwriter Nick Cave toen zijn 15-jarige zoon Arthur om het leven kwam door een val van een klif nabij zijn woonplaats Brighton (UK).

One more time with feelingOp het moment van het ongeluk was Cave met zijn band The Bad Seeds al in de studio bezig liedjes op te nemen. Dat proces ging door, maar alles werd natuurlijk anders. Om geen tekst en uitleg aan de media te hoeven geven, liet hij zich tijdens de opnames filmen door goede vriend Andrew Dominik, resulterend in de aangrijpende documentaire One More Time With Feeling.

hoes Skeleton Tree van Nick CaveOp Skeleton Tree, dat in 2016, tegelijk met de documentaire verscheen, moest de rouwende vader woorden vinden voor zijn verlies. Het album laat dan ook een andere Cave horen dan we gewend waren. Geen liedjes met verhalen, zoals ze op zijn eerdere platen veelvuldig te vinden zijn, maar vooral beelden en associaties. En weinig vaste ritmes. Alsof het waanzin was geworden om te doen alsof er ergens in deze wereld enige logica te vinden is.

Nick Cave achter pianoOp Skeleton Tree horen we naast Cave’s bariton vooral toetsen en elektronica. Vrijwel geen gitaren. Hij praat soms meer dan hij zingt. Af en toe klinkt hij ongewoon broos. Maar de algehele toon is die van beheerste wanhoop. Want voor alles is Cave artiest. Het maakt Skeleton Tree ondanks alles draaglijk, ook voor de luisteraar, en des te indringender.

Nick Cave op het podiumIn de openingstrack Jesus Alone spreekzingt Cave, boven onheilspellende synth-klanken: ‘With my voice I’m calling you’. In de daaropvolgende nummers strijden onmacht en verdriet om voorrang, en in het afsluitende titelnummer maakt hij de cirkel rond. Hoewel het het enige nummer op de plaat is met iets van een groove, gaat ook Skeleton Tree door merg en been:

‘Sunday Morning, skeleton tree / Nothing is for free / In the window a candle / Well maybe you can see’. En verderop: ‘I called out, I called out / Right across the sea / But the echo comes back empty / And nothing is for free’

Nick Cave donkere fotoHet is ons allemaal maar geschonken. En kan ons zomaar weer worden afgepakt. Het is ongerijmd dat Cave daarna nog ‘And it’s allright now,’ weet uit te brengen, ondersteund door een ijle vrouwenstem. En daarna nog twee keer. Ik begrijp hem niet. Of misschien moet hij het zingen om zijn lot te kunnen dragen. Kippenvel.

Fietsen naar de stad van de zonde

Leendert van der ValkWie de bakermat van de popmuziek wil bezoeken kan de legendarische Route 66 nemen: de snelweg van Memphis (rock-‘n-roll), door de Mississippi Delta (blues) naar de ‘City of Sin’ New Orleans (jazz). Vele muziekpelgrims legden deze tocht al af. De Nederlandse muziekjournalist Leendert van der Valk besloot het anders te doen. Samen met zijn vriendin Winnie ging hij – Hollandser kan bijna niet – op de fiets.

DuivelsmuziekWant alleen zo, over kleine weggetjes, dicht op het land, dacht Van der Valk, kun je echt in contact komen met het hete, lege en vaak zompige land in het zuiden van de VS dat de rock-‘n-roll, blues, jazz en rythm-and-blues voortbracht. Het resultaat van die soms hachelijke fietstocht is Duivelsmuziek: een zeer leesbaar en informatief boek voor wie zich (verder) wil verdiepen in de wortels van de hedendaagse popmuziek.

hoes They Call Me Muddy WatersIn Duivelsmuziek, dat de shortlist van de Bob den Uyl-prijs voor reisverhalen haalde, reis je mee in de slipstream van het Nederlandse tweetal: naar een gevangenis die functioneert als katoenplantage en radiostation. Naar Howlin’ Wolf en Muddy Waters, naar voodoofunk, gospel en Caribische straatjazz in New Orleans.

Robert Johnson met tekstIn een van de mooiste scènes, waarin hilariteit en huiver met elkaar wedijveren, begeven Leendert en Winnie zich rond middernacht te voet naar de crossroads: het kruispunt waar bluesicoon Robert Johnson volgens de legende rond 1930 zijn ziel aan de duivel verkocht in ruil voor zijn onnavolgbare gitaarspel. De duivel ontmoeten ze er niet, en de geest van Johnson evenmin. Maar Van der Valk grijpt het verhaal aan om duidelijk te maken welke rol het voodoo-geloof speelde in de oervormen van de popmuziek – voor mij een eye-opener.

hoes The very best of Dr. JohnDe duivel van Johnson, zo blijkt, was naar alle waarschijnlijkheid een omvorming van Papa Legba, een voodoo-god die vaak bemiddelt tussen mensen en andere goden. Voodoo wordt vaak versimpeld tot een griezelig bijgeloof met naalden en poppetjes. In werkelijkheid hielp het vanuit Afrika meegenomen geloof de slaven om in het verborgene, buiten het zicht van plantagehouders, de spirituele banden met het vaderland te behouden. Om dan uiteindelijk in een andere vorm in de blues en New Orleans jazzfunk terecht te komen: zie Hoochie Coochie Man van Muddy Waters of later in I Walk on Guilded Splinters van Dr. John.

VoudouHet beste nieuws is dat Van der Valk zijn journalistieke zoektocht naar voodoo – ditmaal vermoedelijk niet per fiets – heeft voortgezet vanaf New Orleans naar de Cariben, West-Afrika en verder, tot en met een oer-Hollandse gymzaal in Zaandam. Zijn boek Voudou, begeleid door een cd met salsa, jazz, kaseko, blues en funk, is net uit. Op VPRO’s Vrije Geluiden vind je ook een interview met Van der Valk en enkele video’s van zijn voodoo-reizen. Check it out.