Maand: februari 2016

Van wie is het lied eigenlijk?

donald trump3Het is heel gewoon om te zeggen dat een bepaald liedje ‘van’ een bepaalde artiest is, bijvoorbeeld ‘Fly Like An Eagle’ van Steve Miller. Maar wat betekent dat ‘van’ eigenlijk? Die kwestie werd onlangs actueel toen Adele presidentskandidaat in spe Donald Trump wilde verbieden haar muziek tijdens zijn campagnebijeenkomsten te gebruiken. Eerder ontstak Bruce Springsteen in woede toen zijn ‘Born in the USA’ door Ronald Reagan en andere conservatieve politici voor eigen doeleinden werd ingezet.

bogart en bergmanMaar politici zijn niet de enigen die zich liedjes graag op een bepaalde manier toe-eigenen. Om te beginnen de muziekjournalisten. Deze lieden – volgens sommigen veelal mislukte popartiesten – gaan maar al te graag los met hun interpretaties en oordelen. Verder heb je nog de artiesten die een nummer van een collega zo goed coveren dat hún versie voorgoed in ons collectieve geheugen terechtkomt in plaats van het origineel. En tot slot tonen zelfs gewone popliefhebbers zich gevoelig voor bezitsdrang: veel liefdeskoppels hebben immers ‘hun nummer’, een speciaal lied dat exclusief herinnert aan hun mooiste gezamenlijke momenten.

oude radioDe dieperliggende vraag is: van wie is een liedje eigenlijk? Qua auteursrecht is het natuurlijk van de bedenker, maar verder? Zodra het naar buiten komt als een reeks klanken die – live gespeeld of via radio, schijf of internet ten gehore gebracht – is het onherroepelijk in de wereld. Aan zijn lot overgelaten. Vogelvrij. Het is van iedereen – en dus van niemand. De liedschrijver wilde weliswaar iets kwijt, maar vanaf dat moment ís hij het ook echt kwijt.

164px-Ron_Sexsmith_croppedSinger-songwriter Ron Sexsmith (Ontario, 1964) toont dit auteursdilemma mooi in This Song, de openingstrack van zijn album Blue Boy uit 2001. Het liedje, zo zingt de zwaarmoedige Canadees, is een kwetsbaar schepsel dat zich – nota bene door toedoen van de maker – in een gevaarlijke, vijandige wereld begeeft en zich daar in zijn eentje maar moet zien te redden:

‘I brought a song into this world / Just a melody with words / It trembles here before my eyes / How can this song survive?’

Het liefst zou de introverte zanger het liedje gewoon bij zich houden (‘keep it safe and warm’). Het is al een wonder als het angstige kleine wezen gewoon heelhuids ter wereld komt – laat staan dat ze de rondvliegende kogels kan ontwijken. Maar het grootste wonder bewaart deze songsmid voor het eind van ‘This Song’:

‘Until we finally say goodbye / How, how can this song survive? / I wonder how, I wonder why’

ron sexsmithHet antwoord volgens Sexsmith: het lied behoort zichzelf toe. En dat kleine en fragiele ding is sterker dan gedacht. Het blijkt ons uiteindelijk zelfs te kunnen overleven.

Het mooiste slaaplied

wiegelied tekstWiegeliedjes – altijd moeilijk voor een popartiest. Zo’n nummer heeft een ingewikkelde dubbele taak: het moet de toegezongene in slaap wiegen maar tegelijkertijd de andere toehoorders bij de les houden. Voor je het weet wordt het te zoetsappig of te intiem en ben je die laatste groep kwijt. Binnen de communicatietheorie spreekt men in zo’n situatie waarschijnlijk over ‘een primaire en een secundaire doelgroep met divergente doelen’ of iets dergelijks – en zoiets moet je dan natuurlijk niet willen proberen.

tom Waits Closing TimeMaar het kan wel. Een beetje popartiest is niet voor één gat te vangen en voert deze koorddans-act zelfs uit alsof het geen moeite kost. James Taylor doet het bijvoorbeeld in Daddy’s Baby (Walking Man, 1974) met een geavanceerde en verrassende akkoordenreeks, Tom Waits blijft in Midnight Lullaby (Closing Time, 1973) kunstig in balans door zijn karakteristieke gromstem.

ian dury met brilEn er zijn meer opties. Pubrocker Ian Dury, gesteund door muzikale duivelskunstenaar Chaz Jankel, kiest met zijn Lullaby for France/is van zijn tweede album Do It Yourself (1979) voor een buitengewoon subtiele reggae-groove. De Britse zanger en tekstdichter (1942-2000) kan zijn poëtische vernuft goed kwijt in de korte zinnen die horen bij het herkenbare dagelijkse bedritueel:

‘Go to sleep now Franceis / You’ve done all you can with the day / Safe and sound now, that’s a promise / You’ll be welcome in the milky way.’

steeple chase2jpgIn het volgende couplet brengt hij termen uit compleet andere levensterreinen (shut the index, impose a curfew, call a halt to the steeple chase) de slaapkamer binnen om de dwarrelende gedachten tot rust te brengen. Het tussenstuk biedt een kleine verrassing, die tegelijk laat zien hoe universeel dit weinig bezongen thema is: de toegezongene blijkt geen kind maar een volwassene te zijn.

‘If your life or some old lover cause concern / Or puzzle or perturb / The more you discover, the more you learn / Go to sleep now / Please do not disturb’

speeldoosje 2Hiermee is er wat Dury betreft genoeg gezegd voor vandaag. Frances of Francis (jongen of meisje, man of vrouw – maakt niet uit) kan gaan slapen. De zanger herhaalt nog een refrein, mild, hypnotisch, liefdevol, rustgevend. Er volgen wat xylofoonachtige geluidjes, een melodica, alsof we naar een speeldoosje luisteren. En dat allemaal op dat swingwiegende ritme. De primaire doelgroep mag inmiddels onder zeil zijn, voor mij als luisteraar zou het nog een hele tijd mogen doorgaan. Ik ben er nog helemaal bij. Koorddans-act geslaagd.

Wie andere voorbeelden van sterke popslaapliedjes kent – deel ze hier op Goeie Nummers!

Het mooiste nostalgie-lied

JeugdsentimentHet woord nostalgie heeft vaak een wat negatieve bijklank, zeker in de popmuziek. Het is iets oubolligs en zinloos waaraan je niet moet toegeven, ‘want die tijd komt toch nooit terug’. Terugverlangen naar je jeugd noemen we niet voor niets ‘jeugdsentiment’. Maar een goed popnummer kan dat ietwat beschamende maar o zo herkenbare verlangen wel prachtig oproepen.

hoes New Moon Shine van James TaylorEen van de besten in dat genre is James Taylor. Al vanaf de tijd dat hij jong was, trouwens. De eerste platen van de singer-songwriter uit North Carolina (VS) zijn gevuld met folkliedjes vol heimwee en ander onvervulbaar verlangen als ‘Carolina In My Mind’ en ‘Country Road’. Op New Moon Shine uit 1991 staat zijn misschien wel mooiste nostalgie-nummer: Copperline.

Vanaf de eerste maten word je teruggevoerd in de tijd, of zelfs naar de tijd daarvoor: ‘Even the old folks never knew why they call it like they do / I was wondering since the age of two, down on Copperline’.

Taylor kinderenCopperline was een ruig gebied in de buurt van het stadje Chapel Hill in North Carolina waar Taylor met zijn broers en zus opgroeide: een landschap waarin slangen en hagedissen rondkropen en waar ook illegaal whisky en andere spiritualiën werden gestookt. Voor de jonge James was het een paradijs waar hij ‘s avonds na het eten stiekem in kon verdwijnen voor allerhande avonturen.

James_Taylor_-_Columbia jaren 70Copperline, vertelt de zanger in het tweede couplet, was ook de plaats waar hij een onverwachte kant te zien kreeg van zijn vader, de arts en docent Isaac Taylor: ‘One time I saw my daddy dance, watched him moving like a man in a trance. / He brought it back from the war in France, down onto Copperline.’ Op de een of andere manier is dit ook altijd het moment waarop de trance van de vader en die van het nummer, met zijn repetitieve cadans, op mij overslaat.

james taylor 5Maar, zoals het altijd lijkt te gaan met paradijzen, blijkt ook Copperline niet meer te zijn wat het was. Taylor keert er als volwassene terug, om te bemerken dat nieuwe prefab-huizen van multiplex het landschap van zijn jeugd hebben aangetast (‘Tore up and tore up good‘). Gelukkig is daar dan nog zijn geheugen om het oude Copperline terug te brengen naar het heden. En naar ons.

James_Taylor_at_TanglewoodHet nummer bevat veel autobiografische elementen, zoals de kreek bij het huis van de Taylors (Morgan Creek) en de hond Hercules. Maar ondanks deze details over onbekende plekken, dingen en mensen kunnen we ons uitstekend in deze wereld verplaatsen. Ik denk dat dat is omdat we uiteindelijk allemaal ons eigen Copperline hebben: dat moeilijk te beschrijven gevoel van avontuur en zorgeloosheid dat verbonden is met bepaalde plaatsen van je jeugd en dat je af en toe best weer zou willen hebben – al weet je dat het niet kan. Behalve in je herinnering. En in een nummer als ‘Copperline’.

Kippenvel – ‘Between You And Me’ van Graham Parker

hoes howlin' wind graham parkerHet is 1976. De jonge Britse singer-songwriter Graham Parker (Londen, 1950) heeft een vers platencontract op zak en kan zijn baan als pompbediende eraan geven. Hij duikt de studio in om met begeleidingsband The Rumour zijn debuutalbum Howlin’ Wind op te nemen: pakkende rythm & blues, gezongen met die rauwe, bijtende stem die zijn handelsmerk zou worden. Alles loopt gesmeerd. Maar er is één nummer, een ballad die mooi met de andere nummers contrasteert, dat ze maar niet zo op tape krijgen als ze zouden willen: Between You and Me.

Charlie GillettDat nummer staat al wel op de demo waarmee Parker en zijn band hun platencontract binnensleepten. Het werd een jaar eerder opgenomen tijdens sessies voor het radioprogramma Honkie Tonk van diskjockey Charlie Gillett, de man die ook Dire Straits en Ian Dury ontdekte. Die demo klinkt wat doffer en minder strak dan de andere nummers van Howlin’ Wind, en de achtergrondzang is misschien niet helemaal loepzuiver. Ondanks die bezwaren is dit de versie die uiteindelijk op het album belandt.

graham parker toenEn als je ernaar luistert begrijp je dat. Het nummer heeft een magie die onmiskenbaar is maar die zich moeilijk laat duiden. Ik denk dat het juist dat onvolmaakte is dat het zo sterk maakt. Dat is niet reproduceerbaar; en hoe meer je ernaar streeft om het terug te halen, hoe verder het uit beeld verdwijnt. Dit nummers is het levende bewijs dat je het onvolmaakte nodig hebt om perfectie te bereiken.

haven lichten zeeMisschien draagt ook de vaagheid van de tekst bij aan de betovering. Er is een ik (de zanger), een jij, een flits, lichten in de haven, zee, een storm, stilte, en iets dat voorbij is. Maar wat gaat het precies over? Over een zeeman met een liefje aan wal, of zijn die zee en die haven metaforen voor onverenigbare polen? Of voor iets anders? Je kunt er veel kanten mee op, maar wat wel duidelijk overkomt, is de melancholie om wat voorgoed voorbij is en om het onbegrijpelijk weinige dat ervan overblijft.

Het cruciale deel van het nummer – zoals zo vaak bij het vroege werk van GP & The Rumour – is het tussenstuk, als de muziek even het normale stramien van couplet en refrein verlaat: ‘Say, did you realize when this bit came to be? / Yeah, it’s always in somebody’s eyes / When they really don’t wanna see, yeah’.

ogenBij deze laatste twee zinnen gebeurt het. Het is alsof de zanger hier een waarheid aanraakt die zich normaal achter een hoge façade schuilhoudt. Hij stuit op een plek waar geen woorden meer gesproken worden, waar de ogen alles zeggen. Een plek waar iemand definitief niet kan voldoen aan wat de ander verwacht. Waar iemand alleen maar aan zichzelf kan gehoorzamen. Dat de herinnering aan die blik het enige is wat overblijft. Kippenvel.