Maand: april 2018

Met je zus in een band

haan en kippenSamen met je broer een bandje beginnen is niet zonder risico, zo bleek een paar weken geleden. Ik vroeg me vervolgens af hoe dit eigenlijk zit met zussen. Hoe verloopt de samenwerking als dochters uit hetzelfde gezin samen in een muziekgroep zitten? Net zo heftig als bij de jongens of juist veel harmonieuzer? Wat is er waar van de clichés over haantjes en kippenhokken? Dat zou ik weleens willen weten.

drie nimfenPsychologen leren ons dat er tussen broers meestal meer rivaliteit en jaloezie is dan tussen zussen. En dat die laatsten doorgaans hechtere relaties met elkaar hebben. Bovendien – leuk weetje voor verjaardagen – blijken vrouwen meer belang te hechten aan behulpzaamheid en sociale relaties naarmate ze meer zussen hebben.

Pointer SistersHet kan dan ook geen toeval zijn dat er in zussenbands vaak niet op een zusje meer of minder wordt gekeken. The Andrews Sisters, in de jaren 40-50 razend populair met hun jazzy close-harmony, waren met haar drieën. De Keltische folkrockers van The Corrs idem dito, net als The Pointer Sisters. Discodames Sister Sledge gingen nog een stapje verder: zij stonden gevieren zij aan zij, net als The Staple Singers (samen met vader Roebuck).

I'm In The Mood For DancingThe Nolans maakten het nog bonter. De Ierse familieband herbergde de zusjes Bernie, Anne, Maureen, Linda, Coleen en Denise Nolan. Inderdaad: zes stuks, hoewel niet altijd allemaal tegelijkertijd in de studio of op het podium aanwezig. Hun I’m In The Mood For Dancing draag ik trouwens al sinds 1979 als een geheime guilty pleasure met me mee. Tot vandaag dan.

Andrews SistersDit korte overzicht geeft ook een aanwijzing dat de meiden niet alleen met meer zijn, maar inderdaad vriendelijker met elkaar omgaan dan de jongens. Geen fysieke gevechten zoals bij de Gallaghertjes (Oasis), weinig buiten-hangende vuile was zoals bij de broertjes Davies (The Kinks) of Campbell (UB40). Hoogstens wat probleempjes wanneer een zus de verstandhouding durft te verstoren door solo te gaan, zoals jongste zus Patty bij de Andrews Sisters.

kim en kelley deal2Maar hoe gaat het als de zussen met hun tweeën in een band zitten? In die situatie steekt rivaliteit toch wat sneller op, lijkt me, en er zijn geen andere gezusters bij de hand om de boel glad te strijken. Kijk maar naar The Breeders. Er was een tijd dat de alternatief rockende tweelingzussen Kim en Kelley Deal elkaar echt alleen op het podium tegenkwamen en daarna zo snel mogelijk weer naar hun eigen kleedkamers vertrokken.

ann en nancy wilsonDaartegenover: Ann en Nancy Wilson van Heart (van Crazy on You, uit 1976) bleven elkaar ondanks enkele strubbelingen decennialang trouw. Ook in countrytrio Dixie Chicks trekken zussen Martie Maguire en Emily Robison eensgezind en solidair op, in goede en in slechte tijden. En zelfs bij The Breeders zijn alle ruzies uiteindelijk bijgelegd, mede overigens doordat Kim en Kelley de substanties vaarwel hebben gezegd.

Kate en Anna McGarrigle Heart Like A WheelDe conclusie op basis van deze representieve steekproef is duidelijk. Op het gebied van samenwerking kunnen de jongens heel wat leren van de meiden. Tegelijk is duidelijk dat ze dat nooit zullen doen. Jongens blijven jongens. En misschien is een goede onderlinge verstandhouding ook helemaal niet zo belangrijk. In elk geval niet voor de kwaliteit van de muziek. Daarom sluit ik af met een opname van de onnavolgbare Canadese folkzusjes Kate & Anna McGarrigle. In Heart Like a Wheel laten ze zien en horen hoe ver zusterlijke harmonie kan gaan – in beide betekenissen.

Meer (tegen)voorbeelden zijn welkom!

 

Beste Sandy,

Sandy Denny hoesIn je dagboeken schreef je brieven aan jezelf, en je liedjes klonken als flessenpost aan de wereld. Daarom voel ik me vrij genoeg om jou nu te schrijven, precies veertig jaar nadat je van ons wegging, op 21 april 1978. Hoewel jij me nog minder goed kent dan ik jou.

Sandy Denny2Ik stel me voor dat er ergens in de pophemel een rij postvakken staat waarin op onverklaarbare manier brieven vanuit onze wereld terechtkomen. In wisselende frequenties en hoeveelheden. Dat jullie met een schuin oog elkaars vakjes in de gaten houden en elkaar vervolgens halfhartig feliciteren met de oogst van de dag.

liege & liefWant zo verging het jou bij leven ook. Als Brits meisje uit de middenklasse werd je midden jaren 60 al gegrepen door de Londense folkscene. Dat was je leerschool. In je eentje met een gitaar op een podium. Een paar jaar later, op 21e, straalde je in Fairport Convention, groeide zelfs uit tot het boegbeeld van de Engelse folkrockband, beter gezegd tot hun sirene. Je stem herbergde het lief en leed van wel duizend jaar. Ik weet niet of je daar iets kunt horen, maar ik luister nu terug naar de traditional She Moves Through the Fair  en natuurlijk naar jouw eigen Who knows where the time goes. Kippenvel.

hoes SandyBewonderaars had je genoeg, ook met je band Fotheringay (1970-1971) maar je was even onzeker als overtuigd van je eigen klasse. Je solocarrière kwam nooit echt van de grond, ondanks liedjes als Late November. Met de kennis van nu: vanuit de folk of de folkrock doorbreken naar de pop was bijna onmogelijk. Aan de overkant van de plas deden collega’s dat wel: Bob Dylan, James Taylor, Joni Mitchell (mocht je je afvragen waar ze blijven, ze zijn nog hier). Maar niet in het Verenigd Koninkrijk, niet vanuit de Britse folk.

cover I've always kept a unicornIk las je biografie, I’ve Always Kept A Unicorn, die ruim vijfendertig jaar na je vertrek verscheen. Met daarin zo’n beetje heel je leven. Je vreugdes, je worstelingen. Opkomst en ondergang. Het verhaal stemt triest, om de druk die jou te veel werd en de verwijten die je jezelf maakte. En vanwege die stomme drugs en alcohol die jou alleen verder lieten afdrijven.

amy winehouse 3Richard Thompson, je muziekvriend, vond destijds in zijn nieuwe religie een manier om je vertrek te accepteren. Maar ik, niet gezegend met zo’n sterk geloof, kan dat niet. Ik moest denken aan Nick Drake, maar vooral aan Amy Winehouse. Misschien ben je haar al tegengekomen, ze is een paar jaar jonger nog dan jij. Ook zo’n ongelooflijk talent, zo’n geschenk voor alle stervelingen met oren. En net als bij Amy voel ik de drang om terug te reiken, door de tijd heen, en iets te doen. Iets. Ik weet, het is een futiele, kinderachtige gedachte. Maar toch.

Wat dacht je zelf, tegen het einde van je leven? Berustte je, zoals sommigen zeggen, of toch niet? Misschien is een antwoord te vinden in een van je mooiste maar ook droevigste liedjes, Solo:

Sandy DennyI could tell you that the grass is really greener
On the other side of the hill
But I can’t communicate with you
And I guess I never will

We’ve all, all gone solo
We all play solo
Ain’t life, life a solo?

 

Met je broer in een band

Blues BrothersWat is de overeenkomst tussen Flying Burrito Brothers, Blues Brothers, Doobie Brothers,  Righteous Brothers en Chemical Brothers? Juist. Het zijn misleidende bandnamen. In deze formaties zitten helemaal geen zonen uit hetzelfde gezin! In tegenstelling tot de ‘goudeerlijke’ gebroeders Allman, Neville, Pernice, Holmes, Everly, Johnson en Isley.

Creedence Clearwater RevivalIn de popmuziek heb je ook heel wat broersbands waaraan je de bloedverwantschap niet meteen kunt aflezen, zoals Split Enz (Tim en Neil Finn), Spandau Ballet (Gary en Martin Kemp), Creedence Clearwater Revival (John en Tom Fogerty) en AC/DC (Angus en Malcolm Young). En dan heb ik het nog niet over de groepen die de zaak overdrijven, zoals Kings of Leon, Beach Boys en Bee Gees (drie broers in de gelederen), The National (twee broederparen) en onbetwiste koploper The Jackson 5.

logo tv-serie DallasDie lange lijst van bands met familieleden is wel verklaarbaar; veel muziekgroepjes ontstaan immers tussen de schuifdeuren. Maar of het zo verstandig is om met je broer in een band te gaan zitten, kun je je afvragen. Want als de podia en de versterkers groter worden, gebeurt datzelfde met de zakelijke belangen, en meestal ook met de ego’s. Veel familiebedrijven kunnen erover meepraten.

The KinksVoorbeeld 1: The Kinks. De band van Ray Davies en zijn jongere broer Dave scoorde vanaf 1964 hit na hit (Waterloo Sunset, You Really Got Me, Sunny Afternoon enz. enz.). Van een leien dakje ging dat echter niet. Veel later, in 2011, toen er geruchten waren over een Kinks-reünie, werd uit Daves mond opgetekend: ‘I just can’t stand to be with him. About an hour with Ray’s my limit, so it would be a very short reunion.’

UB40 red red wineKaïn en Abel hadden ook respectabele erfgenamen in de Britse reggaeformatie UB40. De Birminghamse broertjes Ali en Robin Campbell hadden in de jaren 80 zoveel succes met hun band dat ze de bijstand al snel vaarwel konden zeggen. Maar hoewel je dat aan de muziek van UB40 niet afhoort, gezelliger werd het er niet op. De laatste jaren zien de broers elkaar niet meer in het repetitiehok of op het podium, wel in de rechtszaal.

Noel en Liam GallagherEn dan de bekendste van alle broedertwisten, Oasis’ Liam en Noel Gallagher. Lekkere liedjes maakten de Britten in de jaren 90, zoals Wonderwall  en ‘Don’t Look Back in Anger’ (goeie titel ook). Nadat de Gallaghertjes elkaar eerst jarenlang gewoon met gezeik het leven zuur hadden gemaakt, gingen ze elkaar in 2009 tijdens een internationale tournee daadwerkelijk fysiek te lijf. Dat was meteen ook het einde van Oasis.

logo Van HalenDat het ook anders kan, bewijzen Eddie en Alex Van Halen van de gelijknamige hardrockband. Tot op de dag van vandaag spelen de twee gebroederlijk samen in hun succesformatie. Bovendien kwamen ze steevast als winnaars uit de strijd in conflicten met andere bandleden, zoals leadzangers David Lee Roth, Sammy Hagar en Gary Cherone. De familieband biedt hier duidelijk bescherming tegen vijandige overnames. Een paar jaar geleden werd ook nog bassist Michael Anthony vervangen door Eddies zoon Wolfgang Van Halen. Zo regel je meteen de opvolging. Verstandig.

Over songwriters en spindoctors

Rinus MichelsMetaforen zijn geinige dingen. Door twee verschillende begrippen aan elkaar gelijk te stellen ken je aan het eerste begrip de eigenschappen van het tweede toe. Als je bijvoorbeeld net als Rinus Michels zegt dat voetbal oorlog is, ken je het populaire balspel automatisch eigenschappen toe als gewelddadig, doelgericht en meedogenloos – en worden andere eigenschappen van de sport, zoals schoonheid, plezier en sportiviteit, buiten beeld geplaatst. Een metafoor is een toverstokje.

Metaphors We Live ByVorige week linkte Goeie Nummers naar een mooi artikel van de Nijmeegse onderzoeker Lucas Seuren over het inventieve spel met metaforen in Bette Midlers klassieker ‘The Rose’ uit 1979. Seuren beschouwt het lied als een fraaie illustratie van de theorie van de Amerikaanse wetenschappers George Lakoff en Mark Johnson. Die lieten in hun boek Metaphors We Live By (1980) zien hoezeer onze dagelijkse taal, meestal zonder dat we het beseffen, voor een groot deel uit metaforen bestaat. En ook hoezeer we veel belangrijke abstracte zaken – zoals een gesprek, een carrière, maar ook de liefde – op een bepaalde manier begrijpen door de (onbewust) gekozen metaforen.

Framing Hans de BruijnMaar met dat linkje van vorige week was ik nog niet van het onderwerp af. Het bleef me achtervolgen, en ik werd getroffen door een opvallende parallel met mijn dagelijks werk in copywriting en communicatie. Want volgens veel communicatie- en retorica-deskundigen worden maatschappelijke discussies tegenwoordig in grote mate gekenmerkt door ‘framing’, in feite niets meer of minder dan een vorm van handig metaforen-gebruik.

parodieposter VVDPolitici en andere opiniemakers laten je door een slim gekozen kader (frame) naar een bepaald onderwerp kijken, met als uiteindelijk doel om hun eigen oplossing geaccepteerd te krijgen. Ze presenteren bijvoorbeeld de hypotheekrenteaftrek als ‘lastenverlichting’, die de burger helpt ontsnappen aan staatsdwang (rechts) – of juist als ‘villasubsidie’, die de rijken ten onrechte bevoordeelt (links). De onderliggende – niet uitgesproken – metafoor in het eerste frame is: de staat is een machtshongerige machine, in het tweede is de staat een rechtvaardige ouder.

Amanda McBroomAls je gewapend met deze kennis nog eens naar The Rose luistert, ontwaar je een framing war in optima forma. Niet over de hypotheekrenteaftrek, maar over de liefde. Songwriter Amanda McBroom breekt een lans voor haar eigen frame ten koste van andere frames. Ze zegt: sommige mensen stellen liefde voor als een rivier, anderen als een scheermes of als een honger – maar mijn frame, de roos, is het beste: liefde moet je voorstellen als natuurlijk, groeiend, heerlijk geurend, in staat om de winter onder de grond te overleven en in de lente te ontkiemen.

399px-Jack_de_Vries_2009_(1)Volgens de beste redenaarswetten maakt McBroom gebruik van de ‘drieslag’ van foute oplossingen om met de vierde haar gelijk te halen (wie deze week filmfragmenten met Martin Luther King zag, zal de vorm herkennen). En dat haar eigen oplossing klinkt precies op het moment dat de melodie weer thuiskomt in het beginakkoord, zal ook geen toeval zijn. Dit is geen dichtkunst meer, dit is je reinste retorica. En knap overtuigend. Een goede dichter is een beetje een spindoctor. Of moet elke goede spindoctor een beetje een dichter zijn?

Ken jij andere nummers met een fraaie liefdesmetafoor? Deel ze hier op Goeie Nummers!