blog

Wat zegt een bijnaam?

Ruud GullitEen goeie bijnaam doet veel. Ruud Gullit werd ‘De Zwarte Tulp’ genoemd, Eddy Merckx ‘De Kannibaal’. Jan Marijnissen was ‘Het Orakel uit Oss’, Margaret Thatcher ‘The Iron Lady’ en Angela Merkel was eerst ‘Das Mädchen’ en daarna ‘Mutti’. Allemaal aanduidingen die de publieke figuren nog wat extra boven andere stervelingen doen uitstijgen en tegelijkertijd de emotionele afstand tussen volk en icoon verkleinen.

Bruce SpringsteenPopartiesten kunnen hier natuurlijk niet bij achterblijven – denk aan ‘The Fab Four’ (The Beatles), ‘Your Majesty’ (Mick Jagger), ‘The Boss’ (Bruce Springsteen) en ‘The Queen of Soul’ (Aretha Franklin). Veelzeggende bijnamen, maar net als bij moppen en broodjeaapverhalen is de herkomst vaak in nevelen gehuld. Niemand kan of wil precies vertellen wie de naam heeft verzonnen, wanneer en waarom.

Bob Dylan 2Ik vermoed dat veel bijnamen uit de koker van journalisten komen. Ze slaan zo twee vliegen in één klap: ze kunnen de artiest er op pakkende wijze mee kenschetsen én ze hebben een kleurrijk synoniem ter afwisseling van de eigennaam. Zoals ‘His Bobness’, een koosnaampje dat Dylans heilige status met enige ironie onderstreept.

james brown 2In andere gevallen moeten we de oorsprong van de bijnaam dichter bij de artiest zelf zoeken. ‘The Hardest Working Man in Show-Business’, ‘Mr. Dynamite’, ‘Soul Brother Number One’, ‘The Godfather of Soul’ – dit klinkt allemaal als vintage James Brown. Soms is het sowieso slim om als artiest het heft in eigen hand te nemen. Zo kwam Prince met ‘His Royal Badness’ om ‘Minneapolis Midget’ naar de achtergrond te werken, en Michael Jackson met ‘The King of Pop’, ten faveure van ‘Wacko Jacko’. Geef ze eens ongelijk.

Clapton is GodSommige bijnamen klinken alsof ze afkomstig zijn van fans. Bijvoorbeeld ‘Van the Man’ (Van Morrison). Het bekt prima maar is verder wel erg armetierig. Of ‘God’ en ‘Slowhand’ (Eric Clapton) waarin onvervalste adoratie doorklinkt. Dit zijn bijnamen waar journalist noch artiest trots op zouden zijn.

Gregg Allman Midnight RiderDe mooiste categorie vind ik de bijnamen die artiesten via hun liedjes de wereld in helpen. Hier vallen artiest en muziek helemaal samen: de artiest belichaamt het liedje, en het liedje is de artiest van top tot teen. J.J. Cale deed dit in Call Me The Breeze (1972) en Eminem in My Name is (2009). Johnny Cash werd ‘The Man in Black’, George Clinton ‘Dr. Funkenstein’. De mooiste nickname-song staat wat mij betreft op naam van Gregg Allman: ‘Midnight Rider’. Met zo’n nummer leven al je namen eeuwig voort.

 

Beste Curtis,

Curtis Mayfield 2Allereerst: sorry dat ik je nu pas schrijf in plaats van twee weken geleden, op 27 december 1999, precies 25 jaar na je vertrek naar de pophemel. Een moeilijk afscheid was het, negen jaar na het bizarre ongeluk in New York toen een lichtbalk precies op je nek terechtkwam en je bijna totaal verlamd raakte. Laten we het daar niet meer over hebben.

Traveling SoulNiet dat alle moeilijke dingen nu van tafel zijn. Ik ben nog een beetje in shock na het lezen van jouw levensverhaal, zoals opgetekend door je zoon Todd in Traveling Soul. The Life of Curtis Mayfield. Mijn beeld van jou is gekanteld en nog niet tot stilstand gekomen. Ik realiseer me dat ik je minder goed kende dan ik dacht, en dat je anders was dan ik dacht. En niet per se beter. (meer…)

Wat is er aan de hand met Kerstmis?

kerstmis

Kerstmis is niet meer wat het geweest is. Niet alleen begint de aanloop steeds vroeger, het germaans-christelijke feest wordt ook almaar commerciëler, met pakjesbezorgers die gestrest in files staan om onze diepste kerstwensen te vervullen. Maar de grootste verandering zit hem toch wel in de verhouding tussen Kerstmis en de popmuziek.

Judy Garland

Lange tijd waren Kerst en rock-‘n-roll als water en vuur. Een popartiest die zijn geloofwaardigheid wilde behouden bleef er ver bij vandaan. Alleen onaantastbaren als John Lennon (So This Is Christmas) en Paul McCartney (Wonderful Christmas Time) waagden zich aan een kerstnummer, net als een paar excentriekelingen (Slade met Merry Christmas Everybody, Jona Lewie met Stop The Cavalry). Nee, kerstliedjes behoorden tot het tijdperk van Bing Crosby en Judy Garland waarmee de popwereld voorgoed had afgerekend. Toch? (meer…)

Het mooiste lijstjeslied

Cole PorterHet genre gaat terug op antieke dichters als Homerus en Hesiodos, en werd begin deze eeuw uitgewerkt door musicalcomponisten als Cole Porter, Irving Berlin en Steven Sondheim. Maar ook de songwriters van Disneyfilms wisten wel raad met de list song. Niet zo vreemd ook, want een goed lijstje is goud waard: het zegt veel in weinig woorden, is lekker concreet en biedt volop mogelijkheden voor rijm, humor en de suggestie van oneindigheid. Je vraagt je af waarom eigenlijk niet alle liedjes lijstjesliedjes zijn.

Route 66Ook voor popmuzikanten is een rijtje een prima kapstok. Bobby Troup trapt in 1946 af met het onverwoestbare (Get Your Kicks on) Route 66, waarin hij de steden tussen Chicago en L.A. opsomt. Bob Dylan zet die trend door met onder meer Seven Curses, Subterranean Homesick Blues en All I Really Want To Do. En als je erop gaat letten, zie je de lijstjesliedjes overal. (meer…)

De schrijver en de zanger

George SaundersEen tijd geleden verwonderde ik me erover dat popartiesten in interviews veel vaker praten over hun lievelingsboeken dan schrijvers over hun favoriete popmuziek. Maar het kan verkeren. Eerst was het Zadie Smith die in haar essaybundel Feel Free verhaalde hoe ze als dertiger opeens van Joni Mitchell-hater in dikke fan veranderde. Daarna was het de beurt aan Man Booker Prize-winnaar George Saunders, die op internet een ‘epic conversation’ had met Wilco-frontman Jeff Tweedy.

Jeff Tweedy2Laten die twee nu net allebei hoog op mijn favorietenlijstjes staan. Saunders met zijn bekroonde roman Lincoln in the bardo, Tweedy onder meer met het Wilco-album Yankee Hotel Foxtrot, een moderne klassieker uit 2000. En die epische conversatie (bijna 60 minuten) tussen de schrijver en de muzikant stelt niet teleur. Saunders is geen gewone vragensteller, hij is een kunstenaar, iemand met een eigen visie, die op voet van gelijkheid en met nieuwsgierigheid het gesprek met Tweedy aangaat. Het resultaat is aanmerkelijk diepgravender dan het doorsnee rock-interview. (meer…)

Joni’s naam laten vallen

Joni Mitchell met sigaretWeinig artiesten zijn zo vaak bezongen als Joni Mitchell. Namedropping is in de popmuziek weliswaar zeker geen taboe, maar met een lijst van honderden nummers die naar haarzelf of naar haar werk verwijzen zet de Canadese haar mede-popartiesten wel heel ruim op achterstand. Hoe zou dat komen?

Daniël Lohues 2Een klein deel van die liedjes is geschreven door mensen die haar persoonlijk kennen, zoals Graham Nash (Our House, I Used To Be A King) en James Taylor (You Can Close Your Eyes), en die gaan over de mens Joni als (ex-)geliefde. Als namedrop tellen die dus niet mee. Het gros van de Joni-liedjes komt echter van artiesten die vreemden voor haar zijn, zoals Sonic Youth (Hey Joni), Everything But The Girl (Frozen River), Daniël Lohues (Canada), Prince (The Ballad of Dorothy Parker) en John Mayer (Queen of California), en die verwijzen naar Mitchell als artiest. (meer…)

Sterren en ballen

sterren bij filmrecensie low resKranten en tijdschriften zijn het de afgelopen jaren steeds meer gaan doen: sterren of ballen toekennen aan boeken, platen, films, tentoonstellingen, theatervoorstellingen enzovoort. Vaak tegen de zin van de recensenten zelf, trouwens. Eén ster of bal betekent iets als ‘mislukt’, vijf staat voor ‘meesterwerk’. Het systeem is bedoeld als dienst aan de lezer, maar als je een beetje nadenkt, besef je dat die lezer juist de dupe is.

mediocrity excellenceTen eerste is de ene recensent scheutiger met sterren dan de andere, en dat maakt vergelijken moeilijk. Verder is er onbedoelde inflatie: drie sterren voor een album in de Volkskrant betekent volgens de redactie ‘goed’, maar blijkt in de praktijk op de krantenlezers over te komen als ‘middelmatig’. Zodat recensenten weer sneller voor vier sterren gaan kiezen. (meer…)

Joni Mitchell in The Great American Songbook

Joni MitchellIk grijp de 76e verjaardag van Joni Mitchell, eergisteren, graag aan om een groter vraagstuk bij de kop te vatten waarin zij een opvallende rol speelt. Een vraagstuk waar ik niet goed vat op krijg en dat me daarom maar niet loslaat.

paul mccartneyHet begon met Paul McCartney. De Brit stootte begin jaren 60 samen met de andere Beatles de populaire crooners van zijn tijd in één beweging van hun troon. Huppakee, zonder pardon in de bak met ‘oud en afgedaan’. Maar in 2012 kwam Macca doodleuk met Kisses on the Bottom (ik heb hem niet bedacht, toch sorry voor het noemen van deze titel), een easy-listening-album waarop hij eer betoont aan de belegen ballroom- en music hall-muziek van vóór The Beatles. (meer…)

Albumverjaardag: Tom Petty – Wildflowers

WildflowersExact 25 jaar geleden, op 1 november 1994, verscheen Wildflowers, het tiende studioalbum van Tom Petty (1950-2017), als we soloalbum Full Moon Fever (1989) en zijn Heartbreakers-platen samenvoegen. Voor Petty’s fans geldt Wildflowers als zijn beste – vlak voor Damn the Torpedoes – getuige een poll van rockmagazine Rolling Stone uit 2013. Waaraan verdient dit album die toppositie, en wat horen we als we er nu anno 2019 naar luisteren?

plakkaat Berliner MauerHet eerste dat opvalt is dat het lijkt alsof er veel meer tijd verstreken is dan die kwart eeuw. Zo is het tenminste voor mij. Het waren zulke andere tijden. Midden jaren 90, toen ik Wildflowers vaak op mijn walkman draaide als ik naar mijn werk forensde, zaten we volop in de liberalisering. De Muur was gevallen, de markt was heilig, er werd gezegd dat we ons aan het einde van de geschiedenis bevonden. In ons land, en de rest van de westerse wereld, hing een vreemde triomfalistische sfeer en ikzelf was niet zo lang daarvoor aan mijn werkzame bestaan begonnen, dus al met al liep ik nogal verweesd rond in de wereld. (meer…)

Het mooiste brieflied

brief 2Wie schrijft er tegenwoordig nog brieven? We corresponderen tegenwoordig via Whatsappjes, mailtjes en social media – en die goeie ouwe brief verdwijnt langzaam uit beeld. Maar tegelijkertijd betreuren we die ontwikkeling. We hebben nog steeds behoefte aan vormen van communicatie die niet zo vluchtig zijn, en we zijn nog blijer dan vroeger met een persoonlijke brief of kaart. De Canadese indieband Arcade Fire wijdde in 2010 zelfs een fraai nummer aan dit thema, We Used To Wait.

luchtpostAls tiener wisselde ik lange brieven uit met twee Twentse meisjes die ik op een fietsvakantie langs de vaderlandse jeugdherbergen had ontmoet. Later gingen dichtbeschreven luchtpostbrieven heen en weer tussen Nederland en Israël, op van die dunne blauwe velletjes. Elke brief werd bewaard en gekoesterd. En je deed echt je best op zo’n epistel – elke letter telde. Het is ongetwijfeld vanwege die emotionele lading dat brieven zo vaak in popliedjes voorkomen. (meer…)