blog

De schrijver en de zanger

George SaundersEen tijd geleden verwonderde ik me erover dat popartiesten in interviews veel vaker praten over hun lievelingsboeken dan schrijvers over hun favoriete popmuziek. Maar het kan verkeren. Eerst was het Zadie Smith die in haar essaybundel Feel Free verhaalde hoe ze als dertiger opeens van Joni Mitchell-hater in dikke fan veranderde. Daarna was het de beurt aan Man Booker Prize-winnaar George Saunders, die op internet een ‘epic conversation’ had met Wilco-frontman Jeff Tweedy.

Jeff Tweedy2Laten die twee nu net allebei hoog op mijn favorietenlijstjes staan. Saunders met zijn bekroonde roman Lincoln in the bardo, Tweedy onder meer met het Wilco-album Yankee Hotel Foxtrot, een moderne klassieker uit 2000. En die epische conversatie (bijna 60 minuten) tussen de schrijver en de muzikant stelt niet teleur. Saunders is geen gewone vragensteller, hij is een kunstenaar, iemand met een eigen visie, die op voet van gelijkheid en met nieuwsgierigheid het gesprek met Tweedy aangaat. Het resultaat is aanmerkelijk diepgravender dan het doorsnee rock-interview.

hoes born to run bruce springsteenCentraal staan de kunst en het leven. We horen Tweedy vertellen over zijn recente hoge productie (‘tussen je 45e en je 55e ben je het meest productief’, zei zijn onlangs overleden vader), over ambitie (wordt vaak verward met carrièredrang, maar gaat over iets goeds willen maken), albumpromotie (fijn om te doen, want de focus ligt op wat je hebt gemaakt, niet op jezelf). We horen ook het sterke maar vast waargebeurde verhaal hoe Tweedy zijn klasgenoten op de middelbare school probeerde wijs te maken dat hij de maker was van Springsteens Born To Run (‘voorstellingsvermogen helpt je bij het realiseren van dromen,’ weet de zanger – spits gevonden, Jeff).

Tweedy WarmerHet gesprek toont intieme inkijkjes in Tweedy’s leven en werk, zonder dat het voyeuristisch aanvoelt. Op een gegeven moment komt het gesprek op het gezinsleven, dat voor Tweedy (zo’n 25 jaar getrouwd, twee bijna volwassen zoons) een bron van vreugde vormt. En dan dringt zich de onvermijdelijke vraag op: een stabiel gezin, troostrijke liedjes, is dat wel rock-‘n-roll? Waar is de generatiekloof? Nou, nergens dus. ‘Normal people doing abnormal things’, dat is voor de Wilco-frontman de definitie van echte popmuziek.

troost handenVoor Saunders is troost een kernbegrip, zoals hij ook elders uitdraagt. De kunsten, zegt hij, hebben zich te lang en te veel gefocust op afbreken en afrekenen. Kunst moet vooral troost bieden – troost voor het besef dat alles in het leven eindig is. De schrijver noemt Tweedy ‘the ultimate consolation-poet’, iemand wiens liefdesliedjes empathisch zijn zonder zoetsappig te worden.

Yankee Hotel FoxtrotZo’n soort gesprek – een echte uitwisseling – kun je dus krijgen als een romanschrijver zich wél publiekelijk tot de popmuziek bekent. Geen standaardvragen en -antwoorden maar uitspraken om over na te denken. Pure winst. En voor wie geen tijd heeft om het hele interview tot zich te nemen – je kunt je natuurlijk ook gewoon laten troosten door de liedjes van Tweedy en zijn band. Zoals Love Is Everywhere (Beware). Of I Am Trying To Break Your Heart. Of Either Way.

Joni’s naam laten vallen

Joni Mitchell met sigaretWeinig artiesten zijn zo vaak bezongen als Joni Mitchell. Namedropping is in de popmuziek weliswaar zeker geen taboe, maar met een lijst van honderden nummers die naar haarzelf of naar haar werk verwijzen zet de Canadese haar mede-popartiesten wel heel ruim op achterstand. Hoe zou dat komen?

Daniël Lohues 2Een klein deel van die liedjes is geschreven door mensen die haar persoonlijk kennen, zoals Graham Nash (Our House, I Used To Be A King) en James Taylor (You Can Close Your Eyes), en die gaan over de mens Joni als (ex-)geliefde. Als namedrop tellen die dus niet mee. Het gros van de Joni-liedjes komt echter van artiesten die vreemden voor haar zijn, zoals Sonic Youth (Hey Joni), Everything But The Girl (Frozen River), Daniël Lohues (Canada), Prince (The Ballad of Dorothy Parker) en John Mayer (Queen of California), en die verwijzen naar Mitchell als artiest. (meer…)

Sterren en ballen

sterren bij filmrecensie low resKranten en tijdschriften zijn het de afgelopen jaren steeds meer gaan doen: sterren of ballen toekennen aan boeken, platen, films, tentoonstellingen, theatervoorstellingen enzovoort. Vaak tegen de zin van de recensenten zelf, trouwens. Eén ster of bal betekent iets als ‘mislukt’, vijf staat voor ‘meesterwerk’. Het systeem is bedoeld als dienst aan de lezer, maar als je een beetje nadenkt, besef je dat die lezer juist de dupe is.

mediocrity excellenceTen eerste is de ene recensent scheutiger met sterren dan de andere, en dat maakt vergelijken moeilijk. Verder is er onbedoelde inflatie: drie sterren voor een album in de Volkskrant betekent volgens de redactie ‘goed’, maar blijkt in de praktijk op de krantenlezers over te komen als ‘middelmatig’. Zodat recensenten weer sneller voor vier sterren gaan kiezen. (meer…)

Joni Mitchell in The Great American Songbook

Joni MitchellIk grijp de 76e verjaardag van Joni Mitchell, eergisteren, graag aan om een groter vraagstuk bij de kop te vatten waarin zij een opvallende rol speelt. Een vraagstuk waar ik niet goed vat op krijg en dat me daarom maar niet loslaat.

paul mccartneyHet begon met Paul McCartney. De Brit stootte begin jaren 60 samen met de andere Beatles de populaire crooners van zijn tijd in één beweging van hun troon. Huppakee, zonder pardon in de bak met ‘oud en afgedaan’. Maar in 2012 kwam Macca doodleuk met Kisses on the Bottom (ik heb hem niet bedacht, toch sorry voor het noemen van deze titel), een easy-listening-album waarop hij eer betoont aan de belegen ballroom- en dancehall-muziek van vóór The Beatles. (meer…)

Albumverjaardag: Tom Petty – Wildflowers

WildflowersExact 25 jaar geleden, op 1 november 1994, verscheen Wildflowers, het tiende studioalbum van Tom Petty (1950-2017), als we soloalbum Full Moon Fever (1989) en zijn Heartbreakers-platen samenvoegen. Voor Petty’s fans geldt Wildflowers als zijn beste – vlak voor Damn the Torpedoes – getuige een poll van rockmagazine Rolling Stone uit 2013. Waaraan verdient dit album die toppositie, en wat horen we als we er nu anno 2019 naar luisteren?

plakkaat Berliner MauerHet eerste dat opvalt is dat het lijkt alsof er veel meer tijd verstreken is dan die kwart eeuw. Zo is het tenminste voor mij. Het waren zulke andere tijden. Midden jaren 90, toen ik Wildflowers vaak op mijn walkman draaide als ik naar mijn werk forensde, zaten we volop in de liberalisering. De Muur was gevallen, de markt was heilig, er werd gezegd dat we ons aan het einde van de geschiedenis bevonden. In ons land, en de rest van de westerse wereld, hing een vreemde triomfalistische sfeer en ikzelf was niet zo lang daarvoor aan mijn werkzame bestaan begonnen, dus al met al liep ik nogal verweesd rond in de wereld. (meer…)

Het mooiste brieflied

brief 2Wie schrijft er tegenwoordig nog brieven? We corresponderen tegenwoordig via Whatsappjes, mailtjes en social media – en die goeie ouwe brief verdwijnt langzaam uit beeld. Maar tegelijkertijd betreuren we die ontwikkeling. We hebben nog steeds behoefte aan vormen van communicatie die niet zo vluchtig zijn, en we zijn nog blijer dan vroeger met een persoonlijke brief of kaart. De Canadese indieband Arcade Fire wijdde in 2010 zelfs een fraai nummer aan dit thema, We Used To Wait.

luchtpostAls tiener wisselde ik lange brieven uit met twee Twentse meisjes die ik op een fietsvakantie langs de vaderlandse jeugdherbergen had ontmoet. Later gingen dichtbeschreven luchtpostbrieven heen en weer tussen Nederland en Israël, op van die dunne blauwe velletjes. Elke brief werd bewaard en gekoesterd. En je deed echt je best op zo’n epistel – elke letter telde. Het is ongetwijfeld vanwege die emotionele lading dat brieven zo vaak in popliedjes voorkomen. (meer…)

Boodschap voor Klaas-Jan Huntelaar

BPMVan deze nummers ga je harder rijden’ kopte de website van NPO Radio 2 onlangs. Onderzoekers van de Technische Universiteit van Zuid-China hadden ontdekt dat automobilisten op de snelweg gevaarlijker rijgedrag vertoonden als ze ondertussen luisterden naar ruige en snelle popmuziek, te weten nummers met meer dan 120 beats per minuut (BPM).

Green DayProefpersonen bleken tijdens een simulatie twee keer zo vaak van rijbaan te wisselen en de maximumsnelheid behoorlijk te overschrijden als ze luisterden naar nummers als American Idiot (189 beats per minute) van Green Day en Party In the USA van Miley Cyrus – dat waren de ‘gevaarlijkste’ tracks. Rustigere liedjes als Stairway to Heaven (Led Zeppelin, 63 BPM) en Africa (Toto) bleken juist een stabiliserende invloed op het rijgedrag te hebben. Volgens hoofdonderzoeker Qiang Zeng zullen de uitkomsten worden gebruikt in een voorlichtingscampagne om mensen bewust te maken van de invloed van muziek onder het rijden. (meer…)

Wanneer wordt popmuziek literatuur?

Bob Dylan 2We zitten in de week van de Nobelprijzen, voor wetenschap, vrede en literatuur. Drie jaar geleden ging ’s werelds meest prestigieuze literatuurprijs voor het eerst niet naar iemand die woorden op papier zet, maar naar iemand die ze zingt: Bob Dylan. Er ontstond meteen gemor want zonder zijn muziek, zo klonk het, zouden zijn woorden niet standhouden, en dus behoorde zijn werk niet tot de literatuur.

patti smihtDaarna was er nog meer gedoe. De eigenzinnige singer-songwriter reageerde pas na twee weken op de toekenning, ging niet zelf naar de uitreikingsceremonie maar vaardigde punkdichteres Patti Smith af, die in Stockholm vervolgens haperde tijdens het zingen van A Hard Rain’s Gonna Fall. En pas in juni 2017, vlak voor de deadline, volgde Dylans verplichte dankspeech aan het adres van het Nobelcomité, via een opgenomen videoboodschap. Alsof zijn reputatie van grillig rockfenomeen nog bevestiging nodig had. (meer…)

Coveren volgens Angélique

Lean On Me van José JamesWie een nummer van een andere artiest covert, heeft de keuze uit twee tegenovergestelde posities – dicht bij de artiest of dicht bij zichzelf. De coveraar probeert óf de essentie van het origineel te vangen, zoals José James vorig jaar deed met het werk van Bill Withers, óf trekt het oorspronkelijke werk juist helemaal naar zich toe, zoals soulzangeres Bettye LaVette met haar Dylan-coveralbum Things Have Changed, ook vorig jaar.

Angelique KidjoVorige week luisterde ik naar Celia, het nieuwe album van Angélique Kidjo. Hierop covert de Beninese zangeres, die het marxistische regime in haar land in 1983 ontvluchtte, de muziek van de Cubaans-Amerikaanse salsa-koningin Celia Cruz (1925-2003), eveneens een banneling. Het levert een spetterende plaat op, mede door het ritme-tandem met bassiste Meshell Ndegeocello en de legendarische Fela Kuti-drummer Tony Allen. Luister maar eens naar La Vida Es Un Carnaval (of naar het origineel, ook niet mis). Of luister naar de Cruz-klassieker Quimbara, dat bij Kidjo een fascinerende afro-groove meekrijgt. (meer…)

Oppoetsen of intact laten?

Louis Couperus van oude mensenIn kringen van literatuurliefhebbers ontstond een tijdje geleden ophef over de ‘hertaling’ van Louis Couperus’ klassieker Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan (1906) in hedendaags Nederlands. Voor- en tegenstanders vlogen elkaar in de haren. Sommigen loofden de poging om een ontoegankelijk geworden meesterwerk naar een nieuw (en jong) leespubliek te brengen, anderen spraken van verminking van een onaantastbare tekst.

abbey roadIk moest aan deze discussie denken toen ik gisteren een artikel las over de speciale heruitgave van het Beatles-album Abbey Road (1969) vanwege het vijftigjarige jubileum. De acht sporen van het oorspronkelijke album, dat werd geproduceerd door de legendarische George Martin, zijn door diens zoon – en topproducer – Giles voor deze re-issue opgepoetst met behulp van de nieuwste studiotechnieken. (meer…)