Maand: september 2017

Trouw en trouweloosheid

Robert EllisDe popmuziek is op dit moment verstoken van schokkend nieuws, zoals het overlijden van grote namen of de comeback van antieke geluidsdragers. Gelukkig maar, want dan kan ik het weer eens over Robert Ellis hebben. Onder de noemer ‘een oude ziel in een jong lichaam’ portretteerde ik hem al eens op Goeie Nummers, maar dat is alweer ruim een jaar geleden en daarmee heeft de singer-songwriter uit Texas zeker nog niet gekregen wat hem toekomt – en de lezer van dit blog evenmin.

ijswakEllis is zo’n artiest die je maar eens in de paar jaar tegenkomt. Wiens muziek als een ‘bijl het ijs van ons bewustzijn splijt’. Bij mij in elk geval wel. Niemand anders schrijft op dit moment zulke spannende popsongs die zo onmiskenbaar geworteld zijn in de rootstraditie. Of andersom: niemand flirt in zijn folk- en countrysongs zo soepel met pop en jazz. En niemand balanceert ook in zijn teksten zo overtuigend op het slappe koord tussen Trouw en Ontrouw.

hoes The Lights of the Chemical Plant van Robert EllisTot dusver produceerde Robert Ellis (1988) vier solo-albums: The Great Re Arranger (2009), Photographs (2011), The Lights from the Chemical Plant (2014) en vorig jaar zijn meest recente, gewoon Robert Ellis getiteld, alsof het zijn debuut betreft. Het is vooral met die laatste twee platen dat Ellis zich loszingt uit het pure country- en folkidioom.

albumhoes Robert EllisDat nieuwste album bevindt zich dan weer wel in de mooie poptraditie van het breakup-album. Alle liedjes van het album ademen het traumatische einde van een liefde, en ze snijden diep door de ziel. Luister maar eens naar California: ‘And she says maybe I’ll move to California / With the unbroken part of my heart I still have left / Maybe I’ll fall in love again someday / I’m not gonna hold my breath.’ De pijn van de uiteengespatte droom is tastbaar in elke vezel, alleen de fraaie melodie houdt het draaglijk.

single Free Man in Paris, Joni MitchellMaar Ellis kan en wil niet om de andere kant van de huwelijkse trouw heen, zoals in prijsnummer It’s Not Ok: ‘It’s not okay / The way we look at one another / It’s not okay / That our love has to stay undercover.’ Daarbij spaart hij ook zichzelf niet: ‘Maybe I’m destined to repeat myself forever / Don’t you think I’d learn from my mistakes?’ Zoveel openhartigheid in combinatie met zo veel schoonheid – het zal niet voor niets zijn dat hij ‘Free Man in Paris’ van Joni Mitchell tegenwoordig op zijn setlist heeft staan.

Ribs en bluesLive staat de Texaan trouwens ook zijn mannetje. Afgelopen juni speelde hij, gekleed in zijn strakke spacecowboypak en ondersteund door puike vaste begeleiders, op Ribs & Blues in Raalte. Ondanks de wat lompe geluidsmix en de barbecue-achtige sfeer op het Overijsselse festival bleven zijn subtiele nummers op het podium volledig overeind.

Robert Ellis met gitaarVoor wie zoveel lof juist twijfel oproept, kijk zelf maar naar Ellis’ Tiny Desk Concert, met louter begeleiding door ‘favorite guitar player on the planet’ Kelly Doyle. Of naar deze live-registratie, waarin de band wordt aangevuld met pedal steel. In Raalte liet Robert Ellis overigens weten alweer bezig te zijn met nieuwe nummers. Ik kan nauwelijks wachten op zijn volgende avonturen.

Verzamelen

eigen foto cassette met losse tape en potlood low resTwee weken geleden ging het hier op Goeie Nummers over de comeback die het cassettebandje momenteel lijkt te beleven. Over de bijna-verdwenen herinneringen die dat nieuws bij mij opriep. En over het verschil in muziekbeleving toen en nu. Het bracht me er ook toe om te kijken wat ik zelf eigenlijk nog aan cassettes in huis had.

kastje met versterker low resDie zoektocht was een bijzondere ervaring. Want dat ding in mijn werkkamer waarop mijn gitaarversterker staat, bleek een IKEA-kastje vol met cassettes te zijn! Met daarnaast nog zo’n IKEA-geval, twee keer zo groot zelfs. En die verhoging onder de oud-papierbak bleek een kistje vol bijzondere soul-opnames. Een mens loopt vaak gedachteloos aan de grootste schatten voorbij.

cassetterecorder low resMijn stemming werd nog beter toen ik dacht aan de dubbelloops cassetterecorder die ik een paar jaar geleden had geërfd, met prima speakers en dito loopwerk. Daar was ik nu maar wat blij mee, even blij als met die teruggevonden bandjes. Wie wat bewaart die heeft wat, vind ik. Niet iedereen in mijn huishouden is het daar overigens mee eens.

hoes Full Time Love van Ann PeeblesHoewel zelfs ik ooit flink gesneden moet hebben in de eigen cassetteverzameling uit de periode 1975 tot 2005 – het jaar waarin het Branden en het Rippen ook mij in hun greep kregen – bleek onder de overgebleven driehonderd bandjes nog veel moois te schuilen. Veel trips down memory lane, maar ook verrassingen – want wie wat bewaart vergeet soms ook wat hij heeft. Zoals het retestrak swingende Live On Planet Earth van The Neville Brothers uit 1990. Of het frisse Full Time Love van Ann Peebles uit 1992. Niet op Spotify. Wel op mijn cassettebandjes.

hoes Walk Under Ladders van Joan ArmatradingTopstukken in mijn collectie zijn de opnames van radioprogramma’s met concertregistraties. James Taylor live in Carré (1986), Shawn Colvin bij de Twee Meter Sessies van Jan Douwe Kroeske, Joan Armatrading van kort na Walk Under Ladders, met een prachtige uitvoering van Tall in the Saddle bijvoorbeeld. Maar mijn zoektocht leverde niet alleen geluksmomenten op. Waar waren de VARA-registraties van Nederlandse topacts als Herman Brood, Sweet d’Buster, Solution en The Streetbeats uit de jaren 70? Of VPRO’s Amigos de Musica met Graham Parker en Mink DeVille? Nils Lofgren, Tom Petty en The Police op Pinkpop? Nergens meer te bekennen. Vermoedelijk stukgedraaid.

Beeld en GeluidZouden die oude radioconcerten nog ergens te vinden zijn? In de online-catalogus van het Instituut Beeld en Geluid in Hilversum zit onder meer de aflevering van Amigos de Musica met Mink DeVille uit 1977, en ook mogelijk het optreden van Solution uit 1979. Maar hoe zit het met de rest? Moeten we die live-opnames als voorgoed verloren beschouwen? Wie het weet mag het zeggen – en ook wie ze heeft mag zich hier melden. Mijn dank zal groot zijn.

R.I.P. Walter Becker

Steely Dan 2Een onaantastbare twee-eenheid vormden ze. Walter Becker en Donald Fagen. Altijd in die volgorde. Maar nu dus niet meer. Afgelopen zondag overleed Walter Becker, 67 jaar oud. Samen met Fagen was hij in Steely Dan vanaf begin jaren zeventig verantwoordelijk voor een uniek geluid: een vernieuwende mix van pop, jazz en funk, met cryptische teksten die volop ruimte lieten voor interpretatie. Uitgevoerd door topmuzikanten in topstudio’s.

Do It Again en Rikki Don't Lose That NumberSteely Dan onttrok zich aan alle etikettering. Hoewel het lekker in het gehoor lag – luister maar eens naar Do It Again of Rikki Don’t Lose That Number – was het geen gemakkelijke muziek. Akkoorden en melodieën waren geraffineerd en onvoorspelbaar. De teksten, vol obscure verwijzingen en cynische humor, hielden je op het puntje van je stoel. In de woorden van collega-artiest Rickie Lee Jones: ‘They were the first to make intelligent music cool.’

marx brothersBecker en Fagen ontmoetten elkaar in hun studententijd eind jaren zestig. Geen Ze deelden een liefde voor soul, Chicago blues en jazz (dwz de jazz van vóór de mid-sixties), en voor de Marx Brothers, science fiction, Nabokov, Kurt Vonnegut en de films van Robert Altman. Volgens de mores van de tijd zetten ze zich daarmee af tegen hun opvoeding. Wel bijzonder is hoe ze al die invloeden – de muzikale, literaire én cinematografische – in onvergetelijke popsongs wisten te gieten.

Steely Dan ca 2000Bij artiestenduo’s is de buitenwacht vaak nieuwsgierig naar de rolverdeling, de onderlinge krachtsverhoudingen. Maar daarvoor kwam je bij Becker en Fagen van een koude kermis thuis. Op het podium en in de liner notes herkenden we natuurlijk Fagen op zang en toetsen en Becker op gitaar en/of bas. Maar wie precies wat deed bij het schrijven van de nummers of in de studio, daar deden de twee altijd vaag over, net zoals ze hun eigen zieleroerselen tegenover de buitenwereld doorgaans in een nevel van wisecracks verborgen.

hoes Gaucho van Steely DanOver conflicten hoorden we evenmin iets. Ook niet toen het tweetal na hun zevende studioalbum Gaucho (1980) uit elkaar ging. Pas later werd duidelijk dat Beckers zware drugsverslaving in die tijd een wissel op de samenwerking trok. Het legendarische perfectionisme van Becker en Fagen – waarmee ze een standaard neerzetten die tot op de dag van vandaag voor veel collega’s een heilige graal is – spreekt wat dat betreft boekdelen. Je moet wel echt goede vrienden zijn om zo samen te kunnen werken.

Walter Becker2Bij mij duurde het een tijd voordat Steely Dan aansloeg. De muziek was moeilijk te plaatsen. En week nogal af van de folk, country-rock en pubrock waar ik vooral naar luisterde. Het was jazzy, en soms leek het op disco, zoals Josie, en dat was dus Fout. En net als veel anderen was ik gewoon een beetje bang van die mannen. Een schoolvriend omschreef Becker als ‘die kale met dat lange haar’. Brrr.

hoes Everything Must Go van Steely DanBegin deze eeuw kwam het tweetal weer bij elkaar. Ze maakten twee studioalbums, Two Against Nature en Everything Must Go, goede platen die volgens de meeste critici echter niet konden tippen aan hun oudere werk. Op mijn persoonlijke Steely Dan-playlist prijken echter verrassend veel tracks van die twee platen. Ze funken bijvoorbeeld beter dan ooit, bijvoorbeeld in naar Jack of Speed, met geweldig blazerswerk. Of naar deze hele show. Misschien is het tijd voor herwaardering van die periode. Zeker nu we weten dat er geen nieuw studiowerk meer komt.

Walter BeckerWalter Becker was bovenal het meest onwaarschijnlijke rolmodel dat je je kunt voorstellen. Hij had een moeilijke jeugd, was introvert en niet knap. Maar intelligent, muzikaal en humoristisch was hij wel. En door zich daarop te focussen kreeg hij erkenning, werd hij rijk en beroemd. Zo bracht hij hoop in de levens van talloze verlegen nerds op deze aardbol, alsof hij zei: Kijk eens wat je tot stand kunt brengen. Niet door vooraan te gaan staan en een fraai masker op te zetten, maar door de muziek te maken die je zelf mooi vindt. Muziek die voortleeft als je er zelf niet meer zult zijn.

Walter Becker heeft laten zien dat dat kan. Daar mogen we hem eeuwig dankbaar voor zijn. En voor zijn muziek natuurlijk.

De comeback van de cassette

cassettebandjesVoor wie het nieuws nog niet had meegekregen: na de lp (‘vinyl’) lijkt ook het cassettebandje een revival te beleven, aldus de Volkskrant in een recent artikel. (Een cassettebandje, voor de jeugdigere lezers, was een muziekdrager – zie afbeelding – die je afspeelde in een cassetterecorder, cassettedeck of walkman; vanaf de jaren 70 voor opgroeiende muziekliefhebbers bijna even onmisbaar als een smartphone nu, maar geleidelijk gedecimeerd – in het Westen tenminste – met de opkomst van de digitale afspeelapparatuur.)

marcel proustOf de cassette 2.0 een blijvertje is, moet nog blijken; het antieke plastic doosje met magneettape zou tot dusver vooral een hebbedingetje zijn. Bij mij bracht het artikel in elk geval een golf van herinneringen op gang (en een zoektocht, waarover een volgende keer meer), een beetje zoals bij Marcel Proust gebeurde toen hij een madeleine at.

radiocassetterecorderIk zie mezelf weer zitten op mijn kamer, luisterend naar de Top 40 of ander radioprogramma, twee wijsvingers in de aanslag, als een sprinter in het startblok, om precies op tijd de record- en playknop van mijn primitieve cassetterecorder in te drukken. Strak synchroon en met flink wat kracht. Want je wilde het nummer natuurlijk zo schoon mogelijk, zonder dj-gezwets, op tape krijgen. Elke gelukte opname was een trofee, een overwinning, een kleinood voor in de schatkist.

Stevie Wonder middenMeer dan lp’s begeleidden cassettes mijn ontdekkingsreizen in popland – en het leven. Soms tapete ik hele programma’s (‘specials’, concerten) die ik later keer op keer afdraaide. (Jeugdigen: je had toen nog geen internet en kon dus geen programma’s terugluisteren – jemig wat moet ik toch veel uitleggen). Zo ontdekte ik Van Morrison, The Band, Jackson Browne, James Taylor,  Stevie Wonder, Crosby, Stills, Nash & Young. Later soulartiesten als Johnny Taylor, Rufus en Carla Thomas, Arthur Conley, Otis Redding, Stevie Wonder en Marvin Gaye. En natuurlijk de eigentijdse groten Graham Parker, Joe Jackson en Elvis Costello, Herman Brood, Raymond van het Groenewoud, Jan Rot. Allemaal artiesten die me nooit meer hebben verlaten.

mixtape real and raunchyWaar de cassette ook handig voor was: een mixtape maken, met bijvoorbeeld de allermooiste autonummers in de ideale volgorde voor op vakantie. Of een extra kopietje van een lp maken voor anderen. Omdat je fan en zendeling tegelijk was. Omdat je wilde pronken met je vondsten. Of omdat je iemand op subtiele wijze iets duidelijk wilde maken.

eigen foto cassette met losse tape en potlood low resJe kunt me een onverbeterlijke nostalgicus noemen, met dit gezwijmel over vroeger. Dat zou ook volkomen terecht zijn. Het is alleen niet zo dat ik vind dat vroeger alles beter was. Ook cassettes hadden nadelen. Het waren in feite ondingen. Zoeken naar een specifiek nummer was een crime. Sommige bandjes liepen vast, dan zat je daarna een eeuwigheid met een potlood dat rottige tapeje terug te frutten. Of het geluid werd dof omdat de koppen volliepen met roodbruin ijzervijlsel. Om nog maar te zwijgen van de onafscheidelijke ruis…

smileyAl die ellende is nu voorbij met streamingdiensten als Spotify. Je hebt zo’n beetje alles tot je beschikking,  altijd en overal. Zonder opnamestress, beurse wijsvingers, gekmakende ruis of dj’s die door de muziek heen kletsen. Wat een weelde. Maar het exclusieve geluk als jij iets bijzonders en nieuws en unieks net op tijd hebt weten vast te leggen en aan je verzameling hebt toegevoegd – dat ben je daarmee ook kwijtgeraakt. Alleen al daarom stemt de mogelijke comeback van de cassette mij buitengewoon gelukkig. Jou ook?