radio

Verzamelen

eigen foto cassette met losse tape en potlood low resTwee weken geleden ging het hier op Goeie Nummers over de comeback die het cassettebandje momenteel lijkt te beleven. Over de bijna-verdwenen herinneringen die dat nieuws bij mij opriep. En over het verschil in muziekbeleving toen en nu. Het bracht me er ook toe om te kijken wat ik zelf eigenlijk nog aan cassettes in huis had.

kastje met versterker low resDie zoektocht was een bijzondere ervaring. Want dat ding in mijn werkkamer waarop mijn gitaarversterker staat, bleek een IKEA-kastje vol met cassettes te zijn! Met daarnaast nog zo’n IKEA-geval, twee keer zo groot zelfs. En die verhoging onder de oud-papierbak bleek een kistje vol bijzondere soul-opnames. Een mens loopt vaak gedachteloos aan de grootste schatten voorbij.

cassetterecorder low resMijn stemming werd nog beter toen ik dacht aan de dubbelloops cassetterecorder die ik een paar jaar geleden had geërfd, met prima speakers en dito loopwerk. Daar was ik nu maar wat blij mee, even blij als met die teruggevonden bandjes. Wie wat bewaart die heeft wat, vind ik. Niet iedereen in mijn huishouden is het daar overigens mee eens.

hoes Full Time Love van Ann PeeblesHoewel zelfs ik ooit flink gesneden moet hebben in de eigen cassetteverzameling uit de periode 1975 tot 2005 – het jaar waarin het Branden en het Rippen ook mij in hun greep kregen – bleek onder de overgebleven driehonderd bandjes nog veel moois te schuilen. Veel trips down memory lane, maar ook verrassingen – want wie wat bewaart vergeet soms ook wat hij heeft. Zoals het retestrak swingende Live On Planet Earth van The Neville Brothers uit 1990. Of het frisse Full Time Love van Ann Peebles uit 1992. Niet op Spotify. Wel op mijn cassettebandjes.

hoes Walk Under Ladders van Joan ArmatradingTopstukken in mijn collectie zijn de opnames van radioprogramma’s met concertregistraties. James Taylor live in Carré (1986), Shawn Colvin bij de Twee Meter Sessies van Jan Douwe Kroeske, Joan Armatrading van kort na Walk Under Ladders, met een prachtige uitvoering van Tall in the Saddle bijvoorbeeld. Maar mijn zoektocht leverde niet alleen geluksmomenten op. Waar waren de VARA-registraties van Nederlandse topacts als Herman Brood, Sweet d’Buster, Solution en The Streetbeats uit de jaren 70? Of VPRO’s Amigos de Musica met Graham Parker en Mink DeVille? Nils Lofgren, Tom Petty en The Police op Pinkpop? Nergens meer te bekennen. Vermoedelijk stukgedraaid.

Beeld en GeluidZouden die oude radioconcerten nog ergens te vinden zijn? In de online-catalogus van het Instituut Beeld en Geluid in Hilversum zit onder meer de aflevering van Amigos de Musica met Mink DeVille uit 1977, en ook mogelijk het optreden van Solution uit 1979. Maar hoe zit het met de rest? Moeten we die live-opnames als voorgoed verloren beschouwen? Wie het weet mag het zeggen – en ook wie ze heeft mag zich hier melden. Mijn dank zal groot zijn.

De comeback van de cassette

cassettebandjesVoor wie het nieuws nog niet had meegekregen: na de lp (‘vinyl’) lijkt ook het cassettebandje een revival te beleven, aldus de Volkskrant in een recent artikel. (Een cassettebandje, voor de jeugdigere lezers, was een muziekdrager – zie afbeelding – die je afspeelde in een cassetterecorder, cassettedeck of walkman; vanaf de jaren 70 voor opgroeiende muziekliefhebbers bijna even onmisbaar als een smartphone nu, maar geleidelijk gedecimeerd – in het Westen tenminste – met de opkomst van de digitale afspeelapparatuur.)

marcel proustOf de cassette 2.0 een blijvertje is, moet nog blijken; het antieke plastic doosje met magneettape zou tot dusver vooral een hebbedingetje zijn. Bij mij bracht het artikel in elk geval een golf van herinneringen op gang (en een zoektocht, waarover een volgende keer meer), een beetje zoals bij Marcel Proust gebeurde toen hij een madeleine at.

radiocassetterecorderIk zie mezelf weer zitten op mijn kamer, luisterend naar de Top 40 of ander radioprogramma, twee wijsvingers in de aanslag, als een sprinter in het startblok, om precies op tijd de record- en playknop van mijn primitieve cassetterecorder in te drukken. Strak synchroon en met flink wat kracht. Want je wilde het nummer natuurlijk zo schoon mogelijk, zonder dj-gezwets, op tape krijgen. Elke gelukte opname was een trofee, een overwinning, een kleinood voor in de schatkist.

Stevie Wonder middenMeer dan lp’s begeleidden cassettes mijn ontdekkingsreizen in popland – en het leven. Soms tapete ik hele programma’s (‘specials’, concerten) die ik later keer op keer afdraaide. (Jeugdigen: je had toen nog geen internet en kon dus geen programma’s terugluisteren – jemig wat moet ik toch veel uitleggen). Zo ontdekte ik Van Morrison, The Band, Jackson Browne, James Taylor,  Stevie Wonder, Crosby, Stills, Nash & Young. Later soulartiesten als Johnny Taylor, Rufus en Carla Thomas, Arthur Conley, Otis Redding, Stevie Wonder en Marvin Gaye. En natuurlijk de eigentijdse groten Graham Parker, Joe Jackson en Elvis Costello, Herman Brood, Raymond van het Groenewoud, Jan Rot. Allemaal artiesten die me nooit meer hebben verlaten.

mixtape real and raunchyWaar de cassette ook handig voor was: een mixtape maken, met bijvoorbeeld de allermooiste autonummers in de ideale volgorde voor op vakantie. Of een extra kopietje van een lp maken voor anderen. Omdat je fan en zendeling tegelijk was. Omdat je wilde pronken met je vondsten. Of omdat je iemand op subtiele wijze iets duidelijk wilde maken.

eigen foto cassette met losse tape en potlood low resJe kunt me een onverbeterlijke nostalgicus noemen, met dit gezwijmel over vroeger. Dat zou ook volkomen terecht zijn. Het is alleen niet zo dat ik vind dat vroeger alles beter was. Ook cassettes hadden nadelen. Het waren in feite ondingen. Zoeken naar een specifiek nummer was een crime. Sommige bandjes liepen vast, dan zat je daarna een eeuwigheid met een potlood dat rottige tapeje terug te frutten. Of het geluid werd dof omdat de koppen volliepen met roodbruin ijzervijlsel. Om nog maar te zwijgen van de onafscheidelijke ruis…

smileyAl die ellende is nu voorbij met streamingdiensten als Spotify. Je hebt zo’n beetje alles tot je beschikking,  altijd en overal. Zonder opnamestress, beurse wijsvingers, gekmakende ruis of dj’s die door de muziek heen kletsen. Wat een weelde. Maar het exclusieve geluk als jij iets bijzonders en nieuws en unieks net op tijd hebt weten vast te leggen en aan je verzameling hebt toegevoegd – dat ben je daarmee ook kwijtgeraakt. Alleen al daarom stemt de mogelijke comeback van de cassette mij buitengewoon gelukkig. Jou ook?

Donderweg – als in een roadmovie door de rock & roll

DonderwegJaap Boots (Bergen, 1961) was jarenlang dj bij de VPRO-radio (o.m. Villa 65, Club3VOOR12, Shouting Boots), speelde in diverse bands en schreef over popmuziek voor Vrij Nederland en HP/De Tijd. Begin dit jaar nam hij afscheid bij de radio. Boots ‘paste niet meer in het zenderplaatje’ of zoiets. Gelukkig is er nu een boek.

Bruce 3In Donderweg – de zeer letterlijke vertaling van ‘Thunder Road’ van Bruce Springsteen – vertelt Boots aanstekelijk en vol vaart over zijn ervaringen in de wereld van de popmuziek – of rock & roll, zoals hij het zelf noemt. Over zijn ontmoetingen met artiesten, over zijn radio- en tv-werk en over de plaats van popmuziek in zijn eigen leven. Het knappe is: Boots is observator én fan tegelijk.

Donderweg heeft als ondertitel ‘Mijn leven in de fast lane van de popmuziek’. Ik vermoed hier enige ironie. Hoe dan ook, het boek staat vol prachtige anekdotes. Over helden die in werkelijkheid ook echt helden blijken te zijn, zoals Tom Waits en Iggy Pop. Over een overweldigend concert van metalband Slayer in de Leidse Groenoordhallen, waar Boots bijna ten onder gaat in een zee van bier, zweet, modder en decibellen. Over het pure entertainment van de Golden Earring waarin hij ondanks zichzelf wordt meegezogen. En nog veel meer.

djEen groot deel van de internationale alternatieve popscene komt in Donderweg voorbij. Tegelijk is het boek zeer herkenbaar Hollands, met een kelderdiscotheek, saaie duindorpen waar het altijd waait en inkijkjes in het medialand van Hilversum: de wereld van radiomakers, omroepbazen en zendercoördinators, waarin ‘de muziekpolitie’ het steeds meer voor het zeggen heeft.

Joe Jackson - hoes Is She Really Going Out With HimMaar het mooiste zijn de persoonlijke stukken over ‘wat rock & roll met je doet’, zoals Boots het zelf zegt. Zo is Springsteen voor de opgroeiende Jaap als een begripvolle grote broer. En Joe Jacksons ‘Is She Really Going Out With Him?’ biedt hem in zijn puberjaren een waardige plek als toeschouwer. Later is er Nick Cave, die een speciale positie in Boots’ hart inneemt omdat diens From Her To Eternity het enige was dat hem als twintiger troost bood in een pijnlijk rouwproces.

roadmovieDonderweg leest als een trein. Of eigenlijk als een roadmovie. Een film waarin je samen met de hoofdfiguur in een grote oude auto door een weids rock & roll-landschap zoeft. Onderweg ontmoet je de meest wonderlijke figuren en neem je afslagen naar het onbekende. En kom je tot een paar frisse inzichten waarmee je verder kunt. Zo’n boek is Donderweg. Dus als je nog iets zoekt dat ze voor jou onder de kerstboom mogen leggen …

Donderweg affiche theatershowP.S. Jaap Boots maakte op basis van Donderweg ook een one-man-theatershow. Met plaatjes en live-muziek. Ik las lovende recensies. Zijn speellijst vind je hier.

 

Radio Regenboog

RegenboogHet zal een jaar of zes geleden zijn geweest dat mijn dochter – toen nog een kleuter – me opgewonden naar buiten riep. Ik moest naar iets komen kijken. In de tuin wees ze naar de prachtige kleurrijke boog in de verte. Samen keken we een tijdlang naar de regenboog, tot die langzaam oploste in het blauw. Daarna vroeg ze me hoe dat kwam, wie voor dat moois zorgde. In haar stem klonk verwondering en blijdschap over dat onverwachte geschenk. Mijn onbeholpen uitleg, waarin minstens zoveel ruimte was voor het toeval als voor wetmatigheden, was voor haar voldoende.

Voor mij heeft radio een gelijksoortige betekenis. Hij zorgt voor de mooiste onverwachte geschenken zonder dat ik goed begrijp hoe dat allemaal tot stand komt.

De werking van radio blijft voor mij mysterieus. Onzichtbare en onhoorbare trillingen van ver weg, verzonden door de lucht, brengen hier bij mij in huis een reeks geluiden voort. Het procédé is me meermaals uitgelegd, maar er blijft weiniPharrell Williamsg van hangen. Voor mij is het nog steeds een wonder dat die golven net op tijd weer samenkomen in een harmonieus geheel van stemmen, ritme en melodie.

Radio bezorgt je ook bijna nooit wat je verwacht. Want iemand die jij niet kent en ook niet ziet heeft bepaalde liedjes geselecteerd en in een bepaalde volgorde achter elkaar gezet. Behoorlijk onvoorspelbaar, net als de regenboog. Want dat is het gekke – als je de regenboog bewust gaat zoeken, wanneer zon en regen zich tegelijk aandienen – houdt hij zich bijna altijd schuil. Schoonheid laat zich pas kennen als je er niet op verdacht bent.

De belangrijkste overeenkomst is wel dat radio soms aan komt zetten met de mooiste cadeautjes. Iets waarvan je nauwelijks kunt geloven dat het echt voor jou is. Waarvan je ook niet begrijpt waarom nog niet op je verlanglijstje stond. Op mijn 14e waren dat bijvoorbeeld So Lonely van The Police en Sultans of Swing van de Dire Straits (luisteren via Spotify). Recenter gebeurde dat met Happy van Pharrell Williams (kijken op YouTube). Ergens bij een tankstation, terwijl ik gewoon bezig was met afrekenen, hoorde ik dat voor het eerst. Wat een cadeaus.

Die regenboogkwaliteit moet radio houden. Radio moet je verrassen. Met muziek waarop je niet hebt afgestemd. Waarop je niet verdacht bent.  Radio die niet precies geeft wat men denkt dat jij wilt. Ik roep alle radiozendercoördinatoren van Nederland dan ook op: vergeet je formats, je doelgroepenmarketing en je luistercijfers! Geef vrije geesten de ruimte om hun luisteraars te verbazen met hun eigen, hoogst-individuele voorkeuren! Laat hen tussen alle wetten van de markt plaats bieden aan het toeval! Geef ons Radio Regenboog!