David Bowie

Succes een kwestie van geluk?

David BowieIn het Groot-Brittannië van de jaren 60 ploeterde ene David Jones zich zonder veel succes van de ene band-auditie naar de volgende. De leiding van een Brits radioprogramma zei over hem: ‘de zanger heeft geen enkel talent.’ Ze zullen zich later, toen David Bowie inmiddels een grote popster was, misschien nog wel eens op hun hoofd hebben gekrabd.

Het grappige van deze anekdote zit hem hierin dat we ons de artiest altijd moeilijk kunnen voorstellen in een andere gedaante dan waarin we hem of haar hebben leren kennen – gekleed in de mantel van succes. Onbewust denken we dat de artiest altijd dezelfde is geweest. En vaak kan dat beeld ook niet worden rechtgezet omdat oude (film)opnames doorgaans ontbreken – de artiest was immers nog niet bekend!

Daniel KahnemanDe anekdote is ook enigszins verontrustend, omdat het laat zien dat elke artiest een ontdekker nodig heeft om te kunnen doorbreken, en dat toeval daarbij een grote rol moet spelen. Psycholoog en Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman gaat in zijn boek Ons Feilbare Denken in op dit fenomeen. Hij stelt dat geluk een belangrijke rol speelt in elk succesverhaal: ‘Als je een kleine verandering in het verhaal aanbrengt, slaat een opmerkelijke prestatie heel vaak om in een middelmatig resultaat.’ Als dat waar is, is roem en erkenning dan wel verdiend? Of is het vooral gebaseerd op drijfzand?

inside llewyn davisIn 2013 brachten de befaamde cineasten Joel en Ethan Coen de film Inside Llewyn Davis uit. Daarin volgen we de sappelende Newyorkse folkmuzikant Llewyn Davis in 1961. Aan zang- en songschrijverskwaliteiten ontbreekt het hem niet, wel aan wat flexibiliteit, wat zelfdiscipline – en aan wat geluk. Gedreven door acute geldnood slaat Davis een achteraf lucratieve royaltydeal af en raken zijn muzikale carrièreperspectieven steeds verder uit beeld.

Coen brothersIn de slotscène kijken we met hem mee naar binnen door het raam van een kroeg. We zien de schaduw van een folkzanger op het podium, een opvolger van Llewyn – het silhouet vertoont grote gelijkenis met dat van Bob Dylan. Zo dun is de lijn tussen succes en falen in de muziekbusiness, lijken de Coen-broers te willen zeggen. Je moet net op het juiste moment op de juiste plek zijn en de juiste mensen tegen het lijf lopen.

Voor ons popliefhebbers, opkijkend naar het podium, is de invloed van het toeval vrijwel onzichtbaar. Voor de artiesten is dat natuurlijk heel anders. Bij een succesvolle artiest kan het leiden tot onzekerheid: is de erkenning die ik krijg wel terecht, word ik straks opeens afgeschreven?

dobbelstenenVoor de grote menigte artiesten die het (nog) niet hebben gemaakt, is het weer anders. De rol van het toeval kan hun juist troost of zelfs hoop bieden. Ze helpt hun om te denken: het ligt niet allemaal aan mij. En kijk naar David Bowie. Als je volhoudt, is er altijd een kans. En daar hebben ze gelijk in.

Waarom hebben sommige artiesten vooral mannen of juist vrouwen als fans?

GendertekensAls je geregeld naar een popconcert gaat, moet het je zijn opgevallen: de man-vrouwverhouding in het publiek is soms wel heel scheef. Hoe komt dat, waarom hebben sommige acts vooral mannelijke of vooral vrouwelijke fans? Over deze prangende gender-kwestie breek ik me al lange tijd vergeefs het hoofd. En vandaag roep ik je hulp in.

Jon Bon JoviIk heb wel een paar voorzichtige hypotheses. De eerste, meest voor de hand liggende: uiterlijk. Een opvallend knappe mannelijke act – denk aan Justin Bieber, John Mayer, Jon Bon Jovi– trekt vaak veel vrouwelijke fans. Andersom bestaat het publiek van Taylor Swift, Katy Perry, Beyoncé of Mariah Carey volgens mijn – beperkte – observaties echter niet vooral uit mannen. Soul/R&B-zangeressen Lauryn Hill en Erykah Badu schijnen wel een grote mannelijke fanbase te hebben. Ik heb geen idee waarom.

marianne faithfullDe tweede: sexyness. Toch net iets anders dan een knap uiterlijk. Hoe verklaar je anders dat lelijke apen als Mick Jagger en Keith Richards altijd al zo goed hebben gelegen bij de dames? En dat doorleefde types als Marianne Faithful en Lucinda Williams ook nu nog zoveel heren op de been krijgen? Met deze hypothese word ik al iets warmer, geloof ik.

Larry CarltonNummer drie: muziekgenre. Daar zijn ook concrete aanwijzingen voor. Zo schijnt R&B vooral  vrouwelijke fans te trekken, en blues(rock) juist overwegend mannen – bewijs voor dat laatste persoonlijk waargenomen op het festival Ribs & Blues in Raalte. Ook vrijwel exclusief voor mannen: ‘muzikantenmuziek’ met vernuftige akkoordenreeksen en virtuoze solo’s (Steely Dan, Richard Thompson, Larry Carlton). Het publiek bij deze optredens heeft het overigens te druk met de kunst van de gitaargoden afkijken om de vrouwen te missen.

Tori AmosLast but not least: de teksten. Iets in de toon of in de onderwerpen die de artiest kiest, maakt dat mannen of vrouwen er bijna exclusief op aanslaan. Zo heb ik het vermoeden – flinke slag om de arm – dat sommige vrouwelijke singer-songwriters vooral voor seksegenoten zingen (Tori Amos, Alanis Morisette, Sinéad O’Connor), omdat zij in hun liedjes nadrukkelijker dan anderen de positie van vrouwen vertegenwoordigen.

David BowieHet is duidelijk: ik speculeer, zoek, twijfel, spreek mezelf tegen en zit vol met vooroordelen. En ik mis harde gegevens. Ik kom er niet uit. Zelfs gender-bender David Bowie, een artiest met een behoorlijk evenwichtige fanbase, helpt me met zijn Boys Keep Swinging niet uit de brand.

Heb jíj een idee waarom sommige acts zo’n sekse-scheve fanbase hebben – laat het weten bij de reactiemogelijkheid hieronder! Met de wisdom of the crowds komen we misschien steeds dichter bij een definitieve verklaring. Alvast veel dank voor je hulp!

Het licht van een gedoofde ster

David-Bowie_Chicago_2002-08-08_photoby_Adam-Bielawski-croppedVeel is er deze week al gezegd en geschreven over de man die op 8 januari 1947 als David Robert Jones ter wereld kwam en afgelopen zondag overleed. Zie bijvoorbeeld de mooie artikelen in De Correspondent en op VPRO’s popportal 3voor12. Hier op Goeie Nummers geen overzicht of duiding van Bowies betekenis, maar alleen een persoonlijk verhaal van een muziekliefhebber. Om de schok wat te verzachten.

hoes ziggy stardustEen van de fijnste aspecten van mijn leven is dat ik toevallig opgroeide in het interessantste decennium van de popmuziek: de jaren 70. Bovendien had ik het geluk een twee jaar oudere broer te hebben. Via grote broers kun je namelijk meeliften naar een stoerdere muzieksmaak (in mijn geval o.a. Lou Reed, J.J. Cale en The Allman Brothers). En zo maakte ik ook, via de geluidsoverlast van één slaapkamer verderop, kennis met David Bowie.

David_bowie_05061978_01_150 Oslo in 1978Destijds hield ik popsterren met theatrale gebaren, gekke pakjes en science fiction-neigingen graag op veilige afstand van mijn platenkast. Maar Bowies muziek had geen boodschap aan mijn hokjesdenken – zijn nummers klonken gewoonweg te lekker en verveelden desondanks nooit. En ze namen je mee naar onbekende streken, ver weg van de alledaagse werkelijkheid. Albums als Station To Station en Low gonsden op de middelbare school in mijn hoofd als welkome achtergrondmuziek bij de woorden van de leraren.

220px-BowieRaR87 Glass Spider Tour 1987Maar vanaf de jaren 80 verdween Bowie voor mij toch heel geleidelijk naar de achtergrond – tot mijn veertigers-verzamelwoede me deze eeuw weer bij hem terugbracht. Ditmaal werd ik vooral gegrepen door de onnavolgbare manier waarop deze muzikale kameleon Britse pop, Amerikaanse soul en Midden-Europese elektronica tot een volkomen logisch geheel wist te smeden.

groot affiche David Bowie Is Groninger MuseumEen paar weken geleden nog ging ik naar de Bowie-tentoonstelling in het Groninger Museum, met tijdens de treinreis The Next Day (2013) op de mp3-speler. En door de expositie kwam The Thin White Duke, Major Tom, Aladdin Sane – of hoe we hem ook maar moeten noemen – weer een stukje dichterbij, ik meende hem iets beter te begrijpen. Hij had ook een nieuw album klaar, hoorde ik. En dan dit.

270px-Ster Bowie op de Hollywood Walk of FameHet is een troost dat sterren lang blijven stralen, ook vele jaren nadat ze zijn gedoofd. En helemaal als er mooie opnames bestaan die ze telkens weer tot leven kunnen wekken. Zoals het live-album A Reality Tour uit 2004, met wat mij betreft de ultieme uitvoering van een van Bowies beroemdste nummers: ‘Heroes’. Luister maar.

hoes Heroes David BowieTen opzichte van de oorspronkelijke uitvoering uit 1977 klinkt de song hier een stuk toegankelijker. De doorgierende sologitaar – op Heroes door feedbackfreak Robert Fripp – is wat naar achteren gedrongen ten gunste van de lekkere slaggitaar-riff. Minder doem, meer hoop. Iedereen kan een held zijn, zingt Bowie, ondanks alles. Al is het maar voor één dag. Als we de tijdelijkheid aanvaarden is alles mogelijk, lijkt hij tegen ons te zeggen. Als we de tijdelijkheid maar aanvaarden. Die boodschap ijlt bij mij lang na.