1999

Het heilzame wisselbad van de Top 2000

ouderwetse radioDe Top 2000 van Radio 2 begon in 1999 als een geinig idee: een lijst met tweeduizend liedjes om het nieuwe millennium mee in te luiden. Het werd een daverend succes. Concurrenten als Radio Veronica en Q Music lieten zich inspireren tot gelijksoortige lijsten, maar de eerste is nog altijd de grootste.

top 2000De ‘lijst der lijsten’ is inmiddels een Instituut geworden, een spektakel dat een steeds breder publiek aan zich lijkt te binden. Aan promotie doen de makers nauwelijks nog iets, de stemmers, luisteraars en adverteerders komen toch wel, net als de bezoekers van het Top 2000 café in Hilversum. Maar waar komt dat succes eigenlijk vandaan?

gezin rond kerstboomMisschien komt het gewoon door de grootte en de statuur van de lijst – geen tijdelijke Top 40 of Top 100, maar een flinke lijst met de Allerbeste Liedjes Aller Tijden. En hij komt jaarlijks terug, in de donkere kerstperiode waarin veel mensen thuis samen naar de radio kunnen luisteren. Al die dingen komen gewoon mooi bij elkaar. Maar ik denk niet dat dat een volledige verklaring is van het succes.

michael jacksonOok hier in huis is dit jaar vanaf eerste kerstdag al geregeld afgestemd op de Top 2000. En het viel me op hoe sterk de interesse van mijn kinderen (12 en 15) wisselt: bij veel nummers kijken ze wat misnoegd om zich heen met een blik van ‘wat is dit voor nummer, dit zegt me echt niks’. Bij recente hits (Rihanna, Bruno Mars) en sommige klassiekers (Michael Jackson, James Brown) veren ze juist enthousiast op. En bij mezelf neem ik ook zoiets waar, maar dan meestal bij andere liedjes.

NederlandEen cruciaal element van de Top 2000 is dat hij Nederlands en ‘democratisch’ is. Allerlei luisteraars hebben meegestemd: mannen en vrouwen, uit alle streken van het land; jong, oud, hoog- en laagopgeleid, sandalen of kekke laarsjes, steil haar of krul. Je zou de lijst min of meer een staalkaart van de Nederlandse popsmaak kunnen noemen. Het is alsof je samen met je landgenoten uit talloze ingrediënten iets heel moois of superlekkers hebt proberen te maken. En daarom voel je je ook afwisselend in de steek gelaten en gesteund, of liever gezegd – je verdwaalt en komt weer thuis.

KissVerdwalen doe je in de onnavolgbare belevingswereld van sommige andere popliefhebbers. Je vraagt je af hoe iemand geroerd of enthousiast kan raken door een lied dat jou totaal niets doet. Wat zijn dat voor mensen die I Was Made For Loving You van Kiss naar plek 312 hebben gestemd? Heb je daar überhaupt wel iets mee gemeen, of zijn jullie gedoemd om altijd aliens voor elkaar te blijven?

Crowded HouseZo’n vervreemdend moment wordt steevast gevolgd door een aangename golf van herkenning. Don’t Dream It’s Over van Crowded House (nr. 783), As van Stevie Wonder (nr. 1970): hè hè, er zijn mensen die mij begrijpen (ook al staat die laatste beláchelijk laag). JJ Cale’s After Midnight (nr. 1294), Sam Cooke’s A Change Is Gonna Come (nr. 1300): je blijkt toch nog zielsverwanten te hebben. Je komt weer thuis.

vuurpijlenElke samenleving heeft rituelen nodig. Onze samenleving is er in de loop der tijd verschillende kwijtgeraakt. Maar soms ontstaan er nieuwe. Zoals de Top 2000. Zeven dagen lang wisselen teleurstelling en vreugde elkaar af. We ontmoeten vreemde kostgangers en zielsverwanten. We verdwalen en komen weer thuis. En ondanks de verschillen luisteren we allemaal, in groten getale ook – en dat is best verbindend. De lijst der lijsten is voor een groot deel van het land een heilzaam wisselbad. Een nieuw ritueel dat in elk geval een stuk gezonder en muzikaler is dan rotjes, vuurpijlen en gillende keukenmeiden.

Gelukkig Nieuwjaar!

 

Muziek als medicijn – Alcoholverslaving

drankfles plus glasAls we veel country- en bluesnummers mogen geloven, is de drank het geneesmiddel van eerste keus bij verdriet en eenzaamheid. Maar na de roes en de vergetelheid volgt ook altijd weer de kater. De schaamte en de nadorst. Die zich het liefst laten verdrijven door een borrel of biertje. En als dit gedrag inslijt kun je wel spreken van een serieus alcoholprobleem. Net als wanneer de fles de vaste metgezel wordt op eenzame avonden.

Mary Gauthier met gitaarMaar wie, behalve de verslaafde zelf, kan hem of haar er vanaf helpen? Familie en partner raken snel verstrikt in gevoelens van machteloosheid. Buitenstaanders bieden veel remedies maar vooral ook veel onbegrip. Ex-lotgenoten zijn in een betere positie om te helpen. Vooral wanneer ze goede liedjes schrijven, zoals de singer-songwriter Mary Gauthier (New Orleans, 1962).

Mary Gauthier met violisteGauthier, als kind geadopteerd door een ongelukkig getrouwd echtpaar, raakt op jonge leeftijd al verslaafd aan alcohol en drugs. Op haar 35e, eindelijk clean, ontdekt ze het songschrijven – naar eigen zeggen haar redding. Haar weinig opwekkende levenservaringen zet de Amerikaanse om in indringende country- en folknummers waarin ze het steevast opneemt voor de underdog en de outcast.

hoes Drag Queens In LimousinesIn I Drink (van het album Drag Queens In Limousines uit 1999) geeft Gauthier de luisteraar op wrang-humoristische wijze een paar scherpe inzichten mee. Allereerst de notie dat de drinker meestal een voorbeeld in de directe omgeving heeft – hier een vader die zich met drank, sigaretten en gefronst gelaat terugtrekt in zijn eigen cocon: Now that same frown’s in my mirror, I got my daddy’s blood inside my veins.

visIn het refrein steekt Gauthier haar (voormalige) lotgenoten nog nadrukkelijker een hart onder de riem. Vissen zwemmen, vogels vliegen, vaders schreeuwen en moeders huilen, oude mannen peinzen, zingt ze. Het is hun wezen, ze kunnen niet anders. En ik? Ik ben een drinker. Net als jij, lijkt ze te zeggen tegen wie het horen wil.

glas whiskeyGauthier doet niet aan ontkennen, bagatelliseren of romantiseren. Geen uitvluchten alsjeblieft. Aanvaarding is de sleutel. Je hoeft je niet schuldig te voelen. Als je geen drinker was, had je ook niet gedronken. Exit dat fnuikende gevoel van falen, dat je weer naar de fles doet grijpen. Sterker nog, een geliefde die jou dat slechte gevoel geeft door je te willen veranderen, da’s pas erg. Dan is een glas whiskey beter gezelschap.

startGeen wijzend vingertje, geen melodramatisch gedoe, geen hallelujah. Dit lied is geen opgepoetste levensles. Wel overtuigend. Alleen door te accepteren wie je bent kun je een begin maken met het aanpakken van je probleem. I Drink kan het begin van dat begin zijn. En waarom ook niet? Gauthier kent de kracht van muziek net zo goed uit eigen ervaring.