British Invasion

Blues bij de frappuccino

BluesVan alle popgenres heeft de blues tot dusver misschien wel de meest merkwaardige weg afgelegd. En niet altijd de meest glorieuze. Niet alleen vanwege de ellende waar het in bluessongs vaak over gaat, maar vooral vanwege de beperkte maatschappelijke erkenning.

Mississippi-deltaDe blues is de muziek van de nazaten van de slaven in de Mississippi-delta, op het platteland van het diepe zuiden van de VS, ergens begin 20e eeuw. Een nederig begin. Bluesmuzikanten speelden eenvoudige liedjes op primitieve instrumenten in armoedige kroegen voor een weinig draagkrachtig zwart publiek. De muziek vermengt elementen van spirituals, worksongs en zogenoemde field hollers, met duidelijke Afrikaanse wortels, de teksten bevatten vaak bedekte toespelingen gericht tegen de blanke overheersers.

Robert JohnsonVoor jonge zwarte mannen en vrouwen bood een carrière als bluesartiest een kans om te ontsnappen aan het uitzichtloze bestaan van katoenplukker, al was het geen vetpot, zoals het levensverhaal van de legendarische bluesman Robert Johnson laat zien. Pas met de elektrische uptempo variant, de Chicago-blues, komt er vanaf de jaren 40 meer succes. Maar uiteindelijk gaat de blues toch vooral de popgeschiedenis in als de onmisbare vonk waarmee halverwege de jaren 50 de rock-‘n-roll wordt aangestoken: de muziekstijl waarop vele (blanke) performers (Elvis Presley, Jerry Lee Lewis, Little Richard) en hun opvolgers zullen binnenlopen, de blues als een soort empty-nest ouder achterlatend.

B.B. KingTot de zogeheten British Invasion begin jaren 60. Bijna vergeten bluesmannen als Muddy Waters, B.B. King en Buddy Guy worden herontdekt door bands als The Rolling Stones, Them en Cream, en krijgen een tijdlang goede optredens in behoorlijk grote zalen in Europa. Maar het ‘eigen’ zwarte publiek is inmiddels alweer een stuk verder. Dat luistert naar de nieuwe soulartiesten Marvin Gaye, Stevie Wonder, Otis Redding en Aretha Franklin.

deep purpleEn zo zal het verder gaan. Terwijl de hardrock van Uriah Heep, The Free, AC/DC en Deep Purple – in feite een opgevoerde versie van de blues – stadions vult en het zwarte publiek overstapt van soul naar disco, r&b en hiphop, komt de blues op de kleinste podia terecht, met vooral blanke hoogopgeleide Europeanen en Amerikanen als toehoorders.

ron sexsmithEn in koffietentjes. Dat wrijft singer-songwriter Ron Sexsmith ons onder de neus in Jazz At The Bookstore (Time Being, 2006). De Canadese songsmid, vooral specialist in liefdesliedjes, windt zich hier op over de manier waarop blues en jazz tegenwoordig worden gebruikt als decor voor vrijblijvend stedelijk hedonisme: terwijl de clientèle slokjes neemt van koffievarianten met onuitspreekbare namen, is Leadbelly nog net hoorbaar boven het geluid van de koffiemolen.

koffieapparaatJa, het is vreemd gelopen met de blues. Van subversief geluid uit de onderste lagen van de samenleving in de loop van een eeuw naar achtergrondruis bij het sociale verkeer van de hoogopgeleide stedeling. Maar je kunt het ook anders zien. Want als er één houding is die bluessongs uitdragen, dan is dat de onwil om je door het leven te laten knechten. En zo’n boodschap moet onderhuids heel welkom zijn bij die hedendaagse stadsbewoners met hun relatiekeuzestress, tijdelijke arbeidscontracten, moordende concurrentie en de sociale dwang om alles uit het leven te halen.

Lightnin' HopkinsKan het toeval zijn dat zanger-gitarist Lightnin’ Hopkins meer dan een halve eeuw geleden al een hit scoorde met Coffee House Blues?

 

Speelveld of arena

voetbalPopmuziek is geen wedstrijd. Maar wie naar The Voice of andere talentenjachten kijkt, zou een ander idee kunnen krijgen. En vanuit een mondiaal perspectief op de popgeschiedenis dringen de overeenkomsten met wereldkampioenschappen en interlandwedstrijden zich gemakkelijk op: ook hier worden de hoofdprijzen verdeeld onder een klein groepje landen, in dit geval de Verenigde Staten en Groot-Brittannië.

Elvis Presley postzegelHet eerste fluitsignaal heeft nauwelijks geklonken, begin jaren 50, als de Nieuwe Wereld de Oude direct op achterstand zet. Elvis Presley smeedt met zijn rockende & rollende collega’s iets revolutionairs uit de bestaande blues- en countrymuziek van zijn land en laat de Britten zo zijn hielen – en heupen – zien. (1-0)

Beatles2Lang kunnen de Amerikanen niet juichen, want begin jaren 60 worden ze finaal van hun sokken geblazen door de ‘British Invasion’ van Beatles en Stones. (1-1) Veelzeggend is dat artiesten als B.B. King en Jimi Hendrix in die tijd hun marktwaarde in Britse clubs komen opkrikken.

The EaglesRond 1970 gaan de Beatles uit elkaar en hebben de Stones vooral aandacht voor drugs, politie en belastingen. Met introverte maar degelijke West-Coastspelers als Joni Mitchell, CSN&Y en Eagles nemen de Amerikanen het middenveld zomaar weer over. (2-1)

donna summerHet tempo aan beide zijden van de grote plas gaat vervolgens flink omhoog. In London schudden glam (T. Rex, Bowie) en punk (Sex Pistols, Clash) de induttende popwereld door elkaar met hun theatrale en ongepolijste rock en een attitude vol eyeliner, hanenkammen, piercings en leer. (2-2) In dezelfde minuut scoren de yankees tegen met de gladde, dansbare disco van Donna Summer, Chic en andere in soulbroeken gestoken helden op plateauzolen. (3-2)

maradonaVanaf de jaren 80 wisselen genres als New Wave (GB), Rap/Hip-Hop (VS), Rave (GB), Funkrock (VS), Grunge (VS) elkaar snel af. Het spel golft heen en weer; de score is nauwelijks nog bij te houden. De VS hebben een veldoverwicht met sterren als Beyoncé, Kanye West, Bruno Mars en Taylor Swift. Maar GB heeft de formidabele Adèle – die laat in haar eentje, als Maradona in zijn beste jaren, de andere vier naar lucht happen. Bovendien zijn de Britten nog steeds ongeëvenaard in het succesvol hypen van niemendallerige bandjes uit eigen land.

hoes The Rythm of the SaintsMisschien is het uiteindelijk ook niet zo interessant wie er wint. De verliezer van de finale eindigt de volgende keer vast weer bovenaan. Bovendien, de rock & roll is meer een speelveld dan een arena. Popmuziek is geen wedstrijd – dat zei ik waarschijnlijk al. Er is plaats voor een veelheid aan geluiden en stemmen. Het laatste woord is hier daarom aan een artiest die geluiden en stemmen uit andere werelddelen een belangrijke plaats heeft gegeven in zijn muziek: Paul Simon, met Spirit Voices.