Ron Sexsmith

Blues bij de frappuccino

BluesVan alle popgenres heeft de blues tot dusver misschien wel de meest merkwaardige weg afgelegd. En niet altijd de meest glorieuze. Niet alleen vanwege de ellende waar het in bluessongs vaak over gaat, maar vooral vanwege de beperkte maatschappelijke erkenning.

Mississippi-deltaDe blues is de muziek van de nazaten van de slaven in de Mississippi-delta, op het platteland van het diepe zuiden van de VS, ergens begin 20e eeuw. Een nederig begin. Bluesmuzikanten speelden eenvoudige liedjes op primitieve instrumenten in armoedige kroegen voor een weinig draagkrachtig zwart publiek. De muziek vermengt elementen van spirituals, worksongs en zogenoemde field hollers, met duidelijke Afrikaanse wortels, de teksten bevatten vaak bedekte toespelingen gericht tegen de blanke overheersers.

Robert JohnsonVoor jonge zwarte mannen en vrouwen bood een carrière als bluesartiest een kans om te ontsnappen aan het uitzichtloze bestaan van katoenplukker, al was het geen vetpot, zoals het levensverhaal van de legendarische bluesman Robert Johnson laat zien. Pas met de elektrische uptempo variant, de Chicago-blues, komt er vanaf de jaren 40 meer succes. Maar uiteindelijk gaat de blues toch vooral de popgeschiedenis in als de onmisbare vonk waarmee halverwege de jaren 50 de rock-‘n-roll wordt aangestoken: de muziekstijl waarop vele (blanke) performers (Elvis Presley, Jerry Lee Lewis, Little Richard) en hun opvolgers zullen binnenlopen, de blues als een soort empty-nest ouder achterlatend.

B.B. KingTot de zogeheten British Invasion begin jaren 60. Bijna vergeten bluesmannen als Muddy Waters, B.B. King en Buddy Guy worden herontdekt door bands als The Rolling Stones, Them en Cream, en krijgen een tijdlang goede optredens in behoorlijk grote zalen in Europa. Maar het ‘eigen’ zwarte publiek is inmiddels alweer een stuk verder. Dat luistert naar de nieuwe soulartiesten Marvin Gaye, Stevie Wonder, Otis Redding en Aretha Franklin.

deep purpleEn zo zal het verder gaan. Terwijl de hardrock van Uriah Heep, The Free, AC/DC en Deep Purple – in feite een opgevoerde versie van de blues – stadions vult en het zwarte publiek overstapt van soul naar disco, r&b en hiphop, komt de blues op de kleinste podia terecht, met vooral blanke hoogopgeleide Europeanen en Amerikanen als toehoorders.

ron sexsmithEn in koffietentjes. Dat wrijft singer-songwriter Ron Sexsmith ons onder de neus in Jazz At The Bookstore (Time Being, 2006). De Canadese songsmid, vooral specialist in liefdesliedjes, windt zich hier op over de manier waarop blues en jazz tegenwoordig worden gebruikt als decor voor vrijblijvend stedelijk hedonisme: terwijl de clientèle slokjes neemt van koffievarianten met onuitspreekbare namen, is Leadbelly nog net hoorbaar boven het geluid van de koffiemolen.

koffieapparaatJa, het is vreemd gelopen met de blues. Van subversief geluid uit de onderste lagen van de samenleving in de loop van een eeuw naar achtergrondruis bij het sociale verkeer van de hoogopgeleide stedeling. Maar je kunt het ook anders zien. Want als er één houding is die bluessongs uitdragen, dan is dat de onwil om je door het leven te laten knechten. En zo’n boodschap moet onderhuids heel welkom zijn bij die hedendaagse stadsbewoners met hun relatiekeuzestress, tijdelijke arbeidscontracten, moordende concurrentie en de sociale dwang om alles uit het leven te halen.

Lightnin' HopkinsKan het toeval zijn dat zanger-gitarist Lightnin’ Hopkins meer dan een halve eeuw geleden al een hit scoorde met Coffee House Blues?

 

Van wie is het lied eigenlijk?

donald trump3Het is heel gewoon om te zeggen dat een bepaald liedje ‘van’ een bepaalde artiest is, bijvoorbeeld ‘Fly Like An Eagle’ van Steve Miller. Maar wat betekent dat ‘van’ eigenlijk? Die kwestie werd onlangs actueel toen Adele presidentskandidaat in spe Donald Trump wilde verbieden haar muziek tijdens zijn campagnebijeenkomsten te gebruiken. Eerder ontstak Bruce Springsteen in woede toen zijn ‘Born in the USA’ door Ronald Reagan en andere conservatieve politici voor eigen doeleinden werd ingezet.

bogart en bergmanMaar politici zijn niet de enigen die zich liedjes graag op een bepaalde manier toe-eigenen. Om te beginnen de muziekjournalisten. Deze lieden – volgens sommigen veelal mislukte popartiesten – gaan maar al te graag los met hun interpretaties en oordelen. Verder heb je nog de artiesten die een nummer van een collega zo goed coveren dat hún versie voorgoed in ons collectieve geheugen terechtkomt in plaats van het origineel. En tot slot tonen zelfs gewone popliefhebbers zich gevoelig voor bezitsdrang: veel liefdeskoppels hebben immers ‘hun nummer’, een speciaal lied dat exclusief herinnert aan hun mooiste gezamenlijke momenten.

oude radioDe dieperliggende vraag is: van wie is een liedje eigenlijk? Qua auteursrecht is het natuurlijk van de bedenker, maar verder? Zodra het naar buiten komt als een reeks klanken die – live gespeeld of via radio, schijf of internet ten gehore gebracht – is het onherroepelijk in de wereld. Aan zijn lot overgelaten. Vogelvrij. Het is van iedereen – en dus van niemand. De liedschrijver wilde weliswaar iets kwijt, maar vanaf dat moment ís hij het ook echt kwijt.

164px-Ron_Sexsmith_croppedSinger-songwriter Ron Sexsmith (Ontario, 1964) toont dit auteursdilemma mooi in This Song, de openingstrack van zijn album Blue Boy uit 2001. Het liedje, zo zingt de zwaarmoedige Canadees, is een kwetsbaar schepsel dat zich – nota bene door toedoen van de maker – in een gevaarlijke, vijandige wereld begeeft en zich daar in zijn eentje maar moet zien te redden:

‘I brought a song into this world / Just a melody with words / It trembles here before my eyes / How can this song survive?’

Het liefst zou de introverte zanger het liedje gewoon bij zich houden (‘keep it safe and warm’). Het is al een wonder als het angstige kleine wezen gewoon heelhuids ter wereld komt – laat staan dat ze de rondvliegende kogels kan ontwijken. Maar het grootste wonder bewaart deze songsmid voor het eind van ‘This Song’:

‘Until we finally say goodbye / How, how can this song survive? / I wonder how, I wonder why’

ron sexsmithHet antwoord volgens Sexsmith: het lied behoort zichzelf toe. En dat kleine en fragiele ding is sterker dan gedacht. Het blijkt ons uiteindelijk zelfs te kunnen overleven.

Haalt kennis de magie uit de muziek? (Part 3, slot)

Paul Valery

Paul Valéry

Voor schrijver Remco Campert moeten poëzie en muziek goede vrienden zijn. In zijn Volkskrant-column van 30 mei j.l. citeert hij bijvoorbeeld eerst de Franse dichter Paul Valéry (‘Een gedicht is nooit af, alleen aan zijn lot overgelaten’), om daarna te verwijzen naar de minimal music en de ‘pure stilte’ van componist John Cage en naar de uitspraak van W.H. Auden, die meent dat er over muziek niets gezegd kan worden. Campert beschouwt stilte als het hoogst bereikbare in de poëzie, ‘maar om die te benaderen, heb je woorden nodig’.

Remco CampertHetzelfde zal voor veel popartiesten gelden. Elk liedje is een poging om iets niet letterlijk te zeggen, maar op zo’n manier dat het niet anders gezegd kon worden. Wat een dichter doet met poëtische middelen, doet de artiest op een popmuziekmanier: alleen dat ritme, die melodie, die akkoorden en die woorden zijn geschikt om dat specifieke bedoelde gevoel uit te drukken. En zo wil elk liedje eigenlijk het laatste, het ultieme liedje zijn: ‘de perfecte popsong’. En tegelijkertijd wil de artiest natuurlijk helemaal niet stoppen. Hij wil niet minder, maar juist méér muziek. Campert verwoordt deze paradox prachtig: ‘Voor de maker blijft poëzie een geheim waarvan hij de ontraadseling zoekt en tegelijkertijd hoopt dat die zoektocht tot meer poëzie leidt.’

stilteIk denk dat hierin ook het voorlopige antwoord te vinden is op de vraag naar onze angst voor te veel kennis over muziek. Het is de vrees dat alle raadsels ooit opgelost worden. Dat er niets meer is om naar te zoeken. Want dat zou het einde van de muziek betekenen. Een eindeloze stilte. Onvoorstelbaar – vooral omdat je je die niet wilt voorstellen. Dat professionele muziekwetenschappers ondertussen niet door deze zorgen geplaagd worden, is alleen maar logisch: die weten immers met hun goed ontwikkelde verstand allang dat onderzoeksresultaten altijd naar nieuwe vragen leiden…

ron sexsmithDe Canadese singer-songwriter Ron Sexsmith (St. Catherines, 1964) houdt zich ook bezig met de raadselen en paradoxen van de muziek. Luister maar eens naar This Song (Blue Boy, 2001), over een zanger die zijn kwetsbare lied bijna niet durft los te laten in de boze buitenwereld. En er zijn natuurlijk nog veel meer mooie liedjes die over muziek gaan. Dus voel je vrij om je tips hier te delen, dan kan Goeie Nummers binnenkort een ultieme MuziekOverMuziek-lijst opstellen!