deugden

Muziek als medicijn – Zwak vlees

joggerWij mensen zijn natuurlijk au fond een stelletje slampampers, met al onze verkeerde gewoontes: te veel drinken, eten, werken en piekeren en te weinig sporten, ontspannen en liefhebben. We nemen ons dan ook geregeld voor, met name aan het begin van het nieuwe jaar, om het nu eens anders te aan te pakken. We weten in ons hart ook best hoe dat moet. En toch, eerlijk is eerlijk, komt er meestal niet veel van. Het vlees is nu eenmaal zwak.

hoes van De laatste rit van RvhGEn daar zitten we dan ook nog eens mee. Raymond van het Groenewoud heeft deze terugkerende paradox prachtig weten te vangen in een lied op zijn album De laatste rit uit 2011. De Vlaamse veteraan, die al menig klassieker op zijn naam heeft staan – denk aan Meisjes (kijken!), ‘Vlaanderen Boven’ en ‘Je Veux de l’Amour’ – geeft ons een mogelijk antwoord op ons geploeter in Ik onthou het niet.

De 10 gebodenBij de eerste regels ben je meteen wakker: ‘Niet met een heel jong meisje / Niet met een and’re man / Ook niet met and’re dieren / Daar komt ellende van’. De kerkelijke verboden die de Belg waarschijnlijk met de paplepel zijn ingegoten veranderen verderop in het lied in meer universele deugden: mededogen, naastenliefde, ruimhartigheid en vasthoudendheid. Prachtige idealen, stuk voor stuk de moeite van het nastreven waard, zoveel maakt Van het Groenewoud wel duidelijk.

Raymond van het Groenewoud en profilDe uitkomst echter, alles overziend, is steeds dezelfde: ‘Ik weet het wel / Ik ken dat lied / Ik weet het wel / Maar ‘k onthou het niet.’ De zanger beseft dat zijn eigen gedrag angstwekkend ver van het ideaal verwijderd blijft. De onmacht lijkt hem in zijn greep te krijgen. In het tussenstuk schreeuwt hij het uit: ‘Maar ‘k onthou het niet, ‘k onthou het niet / Het is te moeilijk, ’t is te moeilijk.’

Nietzsche Slecht geheugenIn de eeuwige strijd tussen verheven idealen en het menselijk tekort vindt Van het Groenewoud geen hulp in de goede maar juist in een slechte eigenschap. Een falend geheugen als medicijn. Aanvaard je beperkingen, zo luidt de boodschap van de zanger, zodat je niet aan zelfhaat ten onder gaat. Hij wijst ons handzaam de weg door het laatste refrein bewust niet af te maken. Zijn laatste woorden zijn ‘ik weet het wel’ – zodat we het zelf mogen aanvullen.

Moderne heiligen

Sinterklaas en Zwarte PietOm het volk te doordringen van de christelijke deugden liet de Kerk in de Middeleeuwen de levens van heiligen optekenen: mensen die bijzonder rechtschapen en gelovig hadden geleefd. Deze heiligenlevens of hagiografieën toonden de gelovigen onder meer de voorbeeldige Servaes van Maastricht (de eerste Nederlandse bisschop), de Spaanse mystica Theresia van Avila (1515-1582) en de bisschop van Myra aan wie we naast een voortslepende discussie ook de pepernoten en een paar onverwoestbare meezingers danken.

biografie van Nelson MandelaHeiligenlevens waren in de Middeleeuwen enorm populair. En in feite zijn ze dat nog steeds. Alleen heten ze tegenwoordig biografieën, en is het palet in de tussentijd wat breder geworden. De rechtschapen gelovigen hebben plaatsgemaakt voor iconen op allerlei gebied en van uiteenlopend kaliber. Nelson Mandela en Steve Jobs liggen in boekhandels lankmoedig naast grote stapels Thomas Dekker en Wim Kieft.

Biografie van Prince.pngPopsterren doen natuurlijk mee aan deze hausse. Herman Brood, David Bowie, Amy Winehouse, Prince, Lou Reed, Johnny Cash, Nina Simone, ze kregen de afgelopen jaren allemaal een biografie. Nog levende artiesten als Neil Young, Anthony Kiedis, Barry Hay en Jan Smit eveneens. Iconen van de jaren 60 en 70 Keith Richards, Willie Nelson, Elvis Costello en Bruce Springsteen groeven zich zelfs autobio.

boek I Will Survive van Gloria GaynorEr zijn wel een paar verschillen tussen de oude en de nieuwe heiligenlevens. Waar middeleeuwse rolmodellen uitblonken in vroomheid, soberheid en compassie, leven de helden van nu – in elk geval die in de sport en de rock-‘n-roll – doorgaans juist niet als heiligen. De deugden die uit hun biografieën naar voren springen zijn eerder onmatigheid (ooit een van de zeven hoofdzonden), individualiteit en vitaliteit: alles uit het leven halen wat erin zit. Gloria Gaynor – in dit gezelschap prima vertegenwoordigd met bio I Will Survive – geeft met haar lijflied als geen ander uiting aan die levenshouding.

Theresia van AvilaEn toch. Theresia van Avila leed aan ernstige ziektes voordat ze haar geroemde klooster kon stichten. Benedictus van Nursia, algemeen beschouwd als de vader van het Europese kloosterleven, moest veel weerstand overwinnen voor zijn visie werd aanvaard. Lees Born to Run van Springsteen of Trouweloze muziek en verdwijnende inkt van Costello en de parallellen dringen zich op. Deze oude en nieuwe verhalen laten ons zien hoe je door wilskracht en geloof gelouterd uit de narigheid tevoorschijn kunt komen.

BijbelDe hoogste deugd voor rocksterren lijkt te zijn ‘jezelf opnieuw uitvinden’. Op de achterflap van rockbiografieën is deze zinsnede buitengewoon populair. Het laat zien dat ook in onze moderne samenleving de wedergeboorte nog steeds geldt als het allerhoogste wat een mens kan bereiken. Net als destijds, tweeduizend jaar geleden, in wat wel de eerste hagiografie wordt genoemd. We kunnen er een voorbeeld aan nemen. Het leven is er kort genoeg voor.