popfans

Begin van het einde van het sterrendom?

michael jacksonDe afgelopen weken stonden in het teken van Michael Jackson. In de media regeerde de King of Pop alsof hij nooit was weggeweest, zij het anders dan hij het zich waarschijnlijk voorgesteld zou hebben. In de documentaire Leaving Neverland, vorige week vrijdag uitgezonden op NPO, vertellen twee van Jacksons voormalige beschermelingen, Wade Robson en James Safechuck, in detail hoe ze als kinderen door de artiest seksueel werden misbruikt.

leaving neverlandOp muziekwebsites en in kranten verschenen voorbeschouwingen, Kijkwijzers en soms zelfs reacties van mensen die de film nog niet eens hadden gezien. Sommige fans namen hun held in bescherming en vielen Robson en Safechuck aan. Recensenten bleken na het zien van de documentaire vrijwel zonder uitzondering overtuigd van het waarheidsgehalte van hun verhaal.

horen zien en zwijgenEn natuurlijk kwam ook het zelfonderzoek op gang. De aantijgingen jegens Michael Jackson zijn niet nieuw. Voormalig Volkskrant-journalist Henrico Prins keek terug op de necrologie die hij in 2009 na Jacksons plotselinge dood schreef. Prins’ conclusie: er was destijds nog ruimte voor twijfel omdat de zanger nooit was veroordeeld, maar gelukkig heb ik die misbruikbeschuldigingen niet doodgezwegen.

mensen dansenVoorpaginacolumnist Sander Donkers stelde in diezelfde krant de vraag of er tussen nu en de jaren 90, toen hij en zijn generatiegenoten ondanks de geruchten nog zorgeloos op Jacksons muziek dansten, iets ingrijpend veranderd is: ‘Waren wij hypocriet, of accepteerden we makkelijker dat grote kunstenaars ook heel enge mensen kunnen zijn?’ Een antwoord vond hij niet. Misschien moet ik dan maar een poging doen.

Allereerst denk ik dat wij mensen altijd tot op zekere hoogte hypocriet zijn. Het zou hypocriet zijn om iets anders te beweren. We zien de werkelijkheid graag zoals we die willen zien. Dus als er ergens ook maar kléin beetje ruimte is voor twijfel, grijpen we dat graag aan om een ongemakkelijke waarheid te negeren en vast te houden aan wat we willen geloven. Zie het klimaatdebat.

kevin spaceyMaar in de afgelopen decennia is er veel aan het licht gekomen over de omvang en de impact van seksueel misbruik: in de kerk, de politiek, de media, het bedrijfsleven en de showbiz. Vele kopstukken vielen van hun voetstuk, al of niet in het kader van #MeToo: Dominique Strauss-Kahn, Jimmy Savile, Kevin Spacey, Harvey Weinstein, hier te lande Job Gosschalk en diverse dirigenten en toneeldocenten. Deels komt het door de opkomst van sociale media, die sterk uitnodigen tot (oor)delen, maar het zijn ook gewoon te veel verhalen – geloofwaardige, erg nare verhalen – om ze nog langer te kunnen negeren of bagatelliseren.

kind man gekrompenOf dat ook betekent dat de muziek van de gevallen sterren in de ban gaat? Vast niet. We laten ons onze geliefde muziek simpelweg niet afpakken, en zeker niet door een foute artiest, al is hij nog zo goed. Toch ben ik ervan overtuigd dat de macht en status van de politieke of kunstzinnige sterren, ook die in de rock-‘n-roll, daadwerkelijk is gekrompen. We vergeven ze niet zomaar alles meer. Of dit het begin van het einde van het sterrendom is? Vast niet, maar de ster wordt wel wat meer mens. Dat lijkt me een goede zaak.

 

 

 

 

Foute artiesten in je platenkast

kamer met veel muziekHun portretten hingen in je jongens- of meisjeskamer aan de wand, hun albums stonden in je kast. Je bewonderde ze, zette ze op een voetstuk en nam dat geïdealiseerde beeld meestal verder met je mee. En als dan op een gegeven moment uitkomt dat je popheld een mens is met al te menselijke of zelfs ronduit nare eigenschappen, kan dat hard aankomen.

John LennonVerschillende artiesten kwamen in de loop der tijd in opspraak: Phil Spector (machtswellust, moord), U2 (belastingontwijking), James Brown, Ike Turner, John Lennon, Lindsey Buckingham, R. Kelly (sexueel en huiselijk geweld), Boef (vrouwonvriendelijke uitspraken) en Dotan (trollen). Uitsluitend mannen trouwens, ik ken geen vrouwelijke artiesten die zich aan dit soort dingen schuldig hebben gemaakt.

de Volkskrant - logoWat doet zoiets met je waardering voor de muziek van die gevallen helden? Kun je er nog met een goed gevoel naar luisteren of knaagt er toch steeds iets? Journaliste Esma Linnemann gaf een tijdje geleden in de Volkskrant een inkijkje in haar worsteling met dit vraagstuk, onder de kop ‘Mijn platenkast staat vol met verkrachters en moordenaars, maar ik blijf de muziek luisteren’.

pijlen 2Linneman richt haar pijlen niet op individuele artiesten en hun songteksten, maar op het systeem waarvan ze onderdeel zijn: de muziekindustrie, een branche waarin grote ongelijkheid tussen mannen en vrouwen bestaat. Maar er is ook een andere reden waarom ze weigert de ‘foute mannen’ uit haar muziekbeleving te verbannen: geniale muziek overstemt nu eenmaal alles.

James Brown 4En daarmee pakt de journaliste wat mij betreft het probleem bij de strot. Want als je de artiest verwerpt, verlies je ook zijn muziek. En dat wil je niet. Daarvoor is de muziek je gewoon te dierbaar. Om die reden trek ik zelf het liefst een dikke streep tussen artiest en werk: ik wil zo min mogelijk van ze weten. Dat is natuurlijk wel een beetje laf, en bovendien: aan sommige feiten kun je helemaal niet onttrekken.

Brian Wilson 2Maar waar trek je vervolgens de grens? Wat vergeef je een artiest en wat niet? Zelfdestructie (een Amy Winehouse, een Keith Richards, een Brian Wilson) kan nog wel door de beugel, daar doe je verder niemand kwaad mee (als je de schade aan hun omgeving even negeert). En dingen als diefstal, vandalisme, kleinzieligheid of achterbaksheid kan ik meestal ook nog wel vergeven (het zijn tenslotte rocksterren). Bovendien: een grote artiest heeft wel iets meer vrijheid dan een mindere, toch?

standbeeld popartiestJe merkt het wel, er is flink wat gedraai nodig om dit popliefhebbersdilemma op te lossen. We willen onze muziek gewoon niet kwijt. Punt. En misschien komt dat gedraai ook doordat we ons een beetje medeplichtig voelen. Wanneer de artiest als mens van zijn sokkel tuimelt, komt dat toch deels doordat wij hem er zelf op hebben gehesen, met alle torenhoge verwachtingen van dien.

Nana AdjoaEen van de remedies tegen deze tweestrijd is het opkomen voor gelijkheid in de rockindustrie. Zoals vorige week gebeurde op muziekfestival Best Kept Secret in Hilvarenbeek. Daar bestond de lineup voor de helft uit vrouwen – een unicum in festivalland. Hoewel ik niet zo warmloop voor quota en ik ook niet geloof in garanties tegen het Kwaad, kan een vrouwvriendelijker klimaat allicht een stuk helpen. En dat een quotum de kwaliteit en originaliteit geenszins in de weg hoeft te zitten, bewijzen bijvoorbeeld de BKS-acts Warpaint en Nana Adjoa. Goeie artiesten voor in je platenkast.

 

Aardige dwazen

martin van rijnPopfans zijn eigenlijk dwazen. En dat is wel even ‘een dingetje’ – want er zijn er nogal wat van. Vraag maar eens iemand uit de losse pols vijfentwintig popartiesten of -groepen op te noemen. Doet-ie zo. Vraag diezelfde persoon om datzelfde te doen voor jazzsaxofonisten of Nederlandse staatssecretarissen en je krijgt gestamel en excuusjes. Al die mensen zijn dus popfans.

Popfanaten lijken op hun ergst als ze jong zijn. Het extreme gedweep, het nuffige hokjesdenken (Zappa is cool, ABBA is fout – terwijl het natuurlijk andersom is). Het is tamelijk tenenkrommend, behalve voor henzelf.

stadionconcertIn de fase daarna is de popfan een individu dat bewust ruimte zoekt voor zichzelf. Maar deze unieke persoonlijkheid kan zichzelf zomaar terugvinden in een meute identiek uitgedoste generatiegenoten die uit hun dak gaan bij een Brits bandje dat pijlsnel vergeten zal worden.

stonesDe volwassen popfanaat – het is hier altijd even zoeken naar de meest elegante formulering – is even dwaas als die andere twee. Hij beeldt zich in dat hij nog jeugdig is terwijl het zwarte niets al aan zijn botten knaagt.

beatles yesterdayGelukkig is dit allemaal niet erg. Popfans zijn in verhouding tot bijvoorbeeld zijn soortgenoten in de religie en het voetbal heel ongevaarlijk en onschuldig. Er gaan veel makke popfans in een hok. Ze laten zich graag een goed humeur bezorgen door ‘Happy’ of ‘I Wish’. Ze leven zich woest maar vreedzaam uit bij Slayer of Metallica. Ze stellen zich open voor de schoonheid en de troost van ‘Yesterday’ of ‘Bohemian Rhapsody’. Popfanatici mogen dan dwazen zijn, het zijn aardige dwazen. En daar heb je er niet gauw te veel van.