Short story

Een heel mensenleven

330px-SlaidCleavesEen heel mensenleven vangen in een liedje – kan dat? De Amerikaanse singer-songwriter Slaid Cleaves komt in elk geval een heel eind. Zijn liedjes passen in de Amerikaanse literaire traditie van de short story, waarin je als lezer voor korte tijd in de huid van een ander mens kruipt. Met een snelle duik in dat leven, een uitsnede als het ware, leer je (een deel van) zijn geschiedenis kennen, zijn worsteling, zijn hoop – net genoeg om het met je eigen verbeelding te kunnen aanvullen.

Edgar Allan PoeVolgens de definitie van Edgar Allan Poe, de ‘oervader’ van het genre, is de leestijd van zo’n kort verhaal een halfuur tot maximaal twee uur – Slaid Cleaves is een stuk efficiënter. Hij heeft gemiddeld maar een minuut of drie nodig. Zo snel zit je erin en leef je mee met zijn ploeteraars, achterblijvers en pechvogels – want winnaars kom je in zijn liedjes zelden tegen. Gelukkig dragen Cleaves’ anti-helden hun lot doorgaans met zo veel waardigheid en humor dat je er als luisteraar een opgewekt gevoel aan overhoudt.

hoes Ghost on the Car Radio van Slaid CleavesDe bescheiden Cleaves (Maine, 1964), uit alt.country-mekka Austin, Texas, is al meer dan twintig jaar bezig. Zijn achtste studioalbum, het onlangs verschenen Ghost on the Car Radio, toont opnieuw zijn klasse: twaalf compacte roots-liedjes, geworteld in folk en country, maar soms ook verrassend poppy, zoals in het Beatle-eske So Good To Me.

uithangbord kapperTekstueel bewijst Cleaves zijn meesterschap met zinnen als ‘I don’t need to watch the news to understand how this world’s been shaped by a drunken barber’s hand’ (Drunken Barber’s Hand) of ‘They’’ll cut down the trees and name the new streets hickory, walnut and pine’ (Hickory). En het lijkt hem allemaal zo gemakkelijk af te gaan. Zijn zinnen vallen bijna achteloos in het ritme van zijn liedjes, als de tred van een paard, en ze lijken alleen per toeval te rijmen.

tankstationNadrukkelijker dan op zijn eerdere albums dringt het achterland van het huidige Amerika zich op Ghost on the Car Radio naar de voorgrond. Het land van de Trump-stemmers, zeg maar. ‘Little Guys’ portretteert een pompbediende-garagehouder die het moderne jachtige bestaan niet meer kan bijbenen. In het samen met zijn oude makker Rod Picott geschreven Take Home Pay ontmaskert Cleaves de Amerikaanse droom: ‘Everyone knows what the catch is, it’s all about the take home pay’. Cleaves weet al deze droefenis draaglijk te houden met zijn aangename, licht-klaaglijke stem.

Slaid Cleaves2In de alt.country zijn meer sterke verhalenvertellers met een gitaar te vinden, zoals Steve Earle, Guy Clark en Townes van Zandt. Artiesten die een stuk bekender zijn dan Slaid Cleaves. Maar in kwalitatief opzicht kan hij zich met die grote namen meten. Met korte-verhalenschrijvers als Raymond Carver en James Salter ook, trouwens. Check him out.

Waarop mogen we hopen?

Velvet MusicPakweg een jaar geleden viste ik uit de bak met koopjes bij Velvet Music – de enige overgebleven echte platenzaak in mijn woonplaats – een cd van Freedy Johnston: This Perfect World. Freedy Johnston, dat was toch die zanger van Can You Fly? Dat album had ik in de jaren ’90 aardig grijsgedraaid. In de tussentijd was de folkrocker flink weggezakt op m’n playlist, maar voor die paar euro ging het schijfje natuurlijk mee.

Freedy Johnston 1Zoals het soms gaat, kwam de plaat vrij snel en vrijwel onbeluisterd in het cd-rek terecht. Tot een toeval hem ruim een maand geleden weer in de speler deed belanden. En daar zit-ie nog steeds. Want This Perfect World is, net als Can You Fly, een verslavend album.

Raymond Carver

Raymond Carver

De liedjes van Freedy Johnston (eigenlijke naam: Fred Fatzer, Kansas, 1961) zijn immer melancholiek. Maar anders dan bij artiesten als Kurt Cobain, Tim Hardin of Neil Young (de oude Neil Young, toen hij nog jong was) krijg je nooit de indruk dat de singer-songwriter zelf depri is. Johnston past eerder in de Amerikaanse traditie van de short story. Net als auteurs Raymond Carver en Tobias Wolff kruipt hij in de huid van kleine krabbelaars, mensen die net iets te hoog reiken en vallen, buitenstaanders wier liefde versmaad wordt, voor wie de Amerikaanse droom niet goed uitpakt.

Freedy Johnston 2En Johnstons verschoppelingen ontkennen niets. Ze zijn zich volop bewust van hun misstappen. Ze twijfelen hoeveel hoop ze in hun situatie nog mogen koesteren. Maar het mooie is dat ze die hoop nooit helemaal laten varen. En dat ze zich hun waardigheid niet laten ontnemen. Integendeel, deze buitenstaanders vragen hun medemensen om steun, vergeving, een nieuwe kans of alleen maar een eerlijk oordeel. Zoals de hoofdpersoon in Bad Reputation, die ondanks zijn slechte naam en zeven jaar afwezigheid zijn jeugdliefde voor zich hoopt te winnen.

hoes This Perfect WorldHoewel de meesten van ons zich er niet steeds van bewust zijn, weten we echt wel dat ons leven een stuk slechter had kunnen uitpakken. En dat het dat met wat pech alsnog kan doen. Ook in Europa, dat de laatste decennia in veel opzichten meer op de ruige VS is gaan lijken. Freedy Johnston laat ons voelen hoe kostbaar en broos het weefsel is dat ons omgeeft. En dat mededogen en waardigheid onmisbaar zijn voor een leefbare wereld. Luister maar naar zijn This Perfect World. Of naar Tearing Down This Place. Check him out.