wetenschap

Opnieuw een tikje voor heavy metal

ErasmusEen tijdje geleden werd mijn aandacht getrokken door een artikel met de kop ‘Met muziek tijdens operatie minder pijnstillers nodig, maar heavy metal werkt niet’. Een Rotterdamse onderzoeksgroep van Erasmus MC had bewijs gevonden voor het stress-, pijn- en angstverminderende effect van muziek op operatiepatiënten. Goed nieuws, dacht ik, niet alleen omdat dit inzicht flinke gezondheidswinst kan opleveren, maar ook omdat het weer eens de bijzondere kracht van muziek bevestigt.

ChopinToch zit er natuurlijk ook een pijnlijke kant aan deze bevindingen. Onderzoeksleider Hans Jeekel stelt dat de heilzame effecten uitsluitend lijken op te treden bij muziek waarin voldoende harmonieën en pauzes zitten en waarvan het ritme aansluit bij het menselijk hartritme – en dat is bij heavy metal kennelijk niet het geval. Metallica en Iron Maiden leggen het af tegen The Beatles, ABBA en Chopin. (meer…)

Hoe ver reikt de kracht van muziek?

muzieknoten2Muziek geeft troost, ontspanning, energie. Maar kan het ook genezen? Dat is de vraag die het populairwetenschappelijke tv-programma De Kennis van Nu afgelopen woensdag opwierp. Voor een antwoord ging presentator Elisabeth van Nimwegen langs bij artsen, wetenschappers, muziektherapeuten, muzikanten en patiënten.

contrabasDe aflevering opent met cabaretier Mike Boddé achter de piano en neuromusicoloog Artur Jaschke op de contrabas. Boddé vertelt hoe muziek hem door moeilijke momenten heen sleept, van stress na een moeilijk telefoongesprek tot de napijn van een kaakoperatie. Jaschke legt uit hoe hij zich tijdens het musiceren vaak afvroeg wat er eigenlijk in zijn hoofd en lijf gebeurde als hij de contrabas bespeelde. Inmiddels bestudeert hij als wetenschapper de relatie tussen muziek en brein. Ik vraag me af: kunnen wetenschap en muziek maken elkaar ook in de weg zitten?

babyincouveuseVervolgens bezoeken we een ziekenhuisafdeling waar men sinds kort muziek als pijnstiller inzet bij te vroeg geboren kinderen. Een muziektherapeute tokkelt zachtjes op een akoestische gitaar bij een baby in een couveuse. De eerste resultaten zijn positief. Metingen laten zien dat de baby’s door de muziek rustiger worden, wat hen op latere leeftijd waarschijnlijk minder gevoelig maakt voor allerlei aandoeningen. Ik vraag me af: zou dat ook bij volwassenen kunnen? Lijkt me heel welkom bij de huidige burn-outepidemie.

belabartokMet zangeres Maartje de Lint gaat Van Nimwegen langs bij Carmen, een demente oudere vrouw die duidelijk opleeft en alerter wordt door samen te zingen. Daarna bezoeken we een ziekenhuiskamer met zware patiënten die worden getrakteerd op een strijktrio met repertoire dat uiteenloopt van Papa Was A Rollin’ Stone tot stukken van Béla Bartók. Ik vraag me af: zou het niet uitmaken wat voor muziek je hoort, bijvoorbeeld de muziek uit je jeugd, je favoriete genres – of is alle muziek even medicinaal?

hersenchirurgieHet meest sensationeel is het verhaal van operazanger Ambrož Bajec-Lapajne, die letterlijk zijn leven te danken heeft aan muziek. We zien en horen hem Schuberts Gute Nacht zingen terwijl bij hem in het Universitair Medisch Centrum Utrecht succesvol een hersentumor wordt verwijderd. Omdat tijdens het zingen vrijwel alle hersengebieden actief zijn, kan de chirurg via kleine stroomstootjes precies zien waar de tumor eindigt en de hersenen van Bajec-Lapajne beginnen, zodat hij die laatste kan sparen. Ik vraag me af: zou dat net zo goed werken bij mensen die geen professioneel musicus zijn, en ook als je tijdens de operatie alleen naar muziek luistert?

muziekinhetonderwijsMooi hoe het programma de kijker binnen een halfuur bijpraat over de helende kracht van muziek. Hier kun je het terugkijken. Mooi ook om te zien hoe de wetenschap die kracht zichtbaar en meetbaar kan maken en zo het belang van goed muziekonderwijs en een gezonde muziekpraktijk ondersteunt. En ook mooi om te constateren hoe groeiende kennis altijd weer leidt tot nieuwe vragen die dringend op een antwoord wachten.

Meer weten over de geneeskracht van muziek? Klik hier. Of luister naar vijf liedjes die een remedie bieden tegen specifieke kwalen.

 

De serieuze gevolgen van herhaling

de correspondentEen tijdje geleden tipte iemand me over een interessant artikel in de online kwaliteitskrant De Correspondent. Het stuk legt uit hoe het komt dat we slechte popsongs toch goed gaan vinden. Dat zit namelijk zo: onze hersenen belonen ons met een lekker gevoel wanneer we een liedje zonder al te veel moeite kunnen meeneuriën of -zingen. En dus waardeer je liedjes die je al vaak hebt gehoord meer dan onbekende. Wetenschappelijk bewezen, met van die hersenscans die ons inpeperen dat we gewoon de slaaf van ons brein zijn.

goombay dance band2Je kunt je natuurlijk afvragen of die herhalingstheorie wel zo wereldschokkend is. Platenmaatschappijen gaan al sinds jaar en dag uit van diezelfde volkswijsheid bij het ‘pluggen’ van hun liedjes bij radio-dj’s. Bovendien, als je even nadenkt – veel nummers zouden zonder die hersenspoeling toch nooit in de top van de hitparade kunnen belanden? Denk bijvoorbeeld aan ‘Sun of Jamaica’ van de Goombay Dance Band, of aan ‘I Was Made For Loving You’ van Kiss, om een ander veelzeggend voorbeeld te gebruiken.

hoofd met elektrodes eropWat ik wel schokkend vind, is dat die wetenschappers het omgekeerde fenomeen niet hebben onderzocht. Dat was veel zinvoller geweest. Ik bedoel het verschijnsel dat een goed nummer je kan gaan tegenstaan als je het te váák hoort. Dat je opeens een lichte weerzin voelt opkomen bij het horen van een liedje dat je toch zo mooi vindt – of vond. Gevolgd door de angst dat dat niet meer ongedaan kan worden gemaakt. En bij elke luisterbeurt erger zal worden. Ik ken het uit eigen ervaring, met een paar platen die ik nu niet meer draai.

alles van waarde is weerloosVolgens mij zouden onderzoekers dat overkill-effect tot op de bodem moeten doorgronden en daarna oplossingen  bedenken. Met of zonder hersenscans. Het gaat hierbij ten slotte om iets waardevols dat verloren dreigt te gaan. Om schoonheid die onbereikbaar wordt. Veel belangrijker dan het bekende trieste feit dat muzikale shit puur door herhaling in goud kan veranderen.