David Byrne

Coveren volgens Angélique

Lean On Me van José JamesWie een nummer van een andere artiest covert, heeft de keuze uit twee tegenovergestelde posities – dicht bij de artiest of dicht bij zichzelf. De coveraar probeert óf de essentie van het origineel te vangen, zoals José James vorig jaar deed met het werk van Bill Withers, óf trekt het oorspronkelijke werk juist helemaal naar zich toe, zoals soulzangeres Bettye LaVette met haar Dylan-coveralbum Things Have Changed, ook vorig jaar.

Angelique KidjoVorige week luisterde ik naar Celia, het nieuwe album van Angélique Kidjo. Hierop covert de Beninese zangeres, die het marxistische regime in haar land in 1983 ontvluchtte, de muziek van de Cubaans-Amerikaanse salsa-koningin Celia Cruz (1925-2003), eveneens een banneling. Het levert een spetterende plaat op, mede door het ritme-tandem met bassiste Meshell Ndegeocello en de legendarische Fela Kuti-drummer Tony Allen. Luister maar eens naar La Vida Es Un Carnaval (of naar het origineel, ook niet mis). Of luister naar de Cruz-klassieker Quimbara, dat bij Kidjo een fascinerende afro-groove meekrijgt. (meer…)

Iedereen muzikant!

boek How Music WorksIn zijn boeiende boek Hoe muziek werkt (2014) breekt David Byrne een lans voor de democratisering van de popmuziek. Waarom zijn er professionele makers aan de ene kant en passieve toehoorders aan de andere kant? Dat is nergens voor nodig, stelt de voormalige frontman van Talking Heads. De kloof tussen producent en consument, sterk gegroeid sinds de ontwikkeling de opnametechniek, doet immers geen recht aan de creativiteit waarmee ieder mens geboren wordt.

Talking Heads Remain in LightByrne is zelf professioneel muzikant, maar zijn pleidooi is in lijn met zijn carrière. Hij maakte met Talking Heads furore in de punkperiode, waarin rebellie werd gekoppeld aan een onbekommerde doe-het-zelfmentaliteit. Later experimenteerde hij onder meer met stijlen uit Afrika, waar vaak alle leden van een dorp of stam gezamenlijk musiceren tijdens rituelen en ceremonies.

erik-scherderByrne krijgt bijval uit onverwachte hoek: de hersenwetenschap. Hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder, bekend van tv-lezingen onder de vlag van De Wereld Draait Door, pleitte begin dit jaar in Het Parool bijvoorbeeld gloedvol voor meer muziekonderwijs. Muziek maken, stelt hij, is ongelooflijk belangrijk voor de ontwikkeling van de hersenen. Het vergroot aantoonbaar het empathisch vermogen. Niet onbelangrijk in het huidige tijdsgewricht.

hoes-im-just-a-singer-in-a-rock-roll-bandDe bijzondere verhouding tussen artiest en publiek kan ook opduiken in de muziek zelf. Zo was Randy Newman ‘Lonely At The Top’.  J.J. Cale maakte ‘Rock & Roll Records’. En Justin Hayward van The Moody Blues noemde zichzelf ‘Just A Singer in a Rock & Roll Band’. Maar het was Joni Mitchell die het onderwerp wellicht het meest indringend bezong, in For Free op haar album Ladies of the Canyon (1970).

Joni MitchellIn realistische details beschrijft de zangeres in dit nummer hoe ze haar chique hotel verlaat om in de stad sieraden te gaan kopen. Als ze de straat wil oversteken wordt ze opeens getroffen door het fraaie klarinetspel van een straatmuzikant. Wat er werkelijk toe doet, beseft ze dan, is alleen de muziek. Iets wat gegeven wordt zonder dat er iets teruggegeven hoeft te worden. Hoe anders dan wat zij zelf als professioneel popartieste doet.

zelf-muziek-makenHet lied klinkt melodieus en ontroerend, maar de boodschap is best ongemakkelijk, zeker in een live-setting: Mitchell twijfelt expliciet aan de waarde van de relatie tussen haarzelf en de mensen die recht tegenover haar in de zaal zitten. Een van de oplossingen, hoewel de zangeres het daar niet over heeft, is natuurlijk dat  iedereen muzikant wordt! Precies zoals Byrne en Scherder zeggen.

luisteren-naar-muziekHet is een behartenswaardig advies. Maar mocht je er om allerlei redenen toch niet aan beginnen, dan is er troost: volgens Scherder en andere neuropsychologen heeft muziek luisteren ook allerlei gunstige effecten op het brein. Tenminste als je luistert naar muziek waar je van houdt. Daar kunnen we ook wel wat mee.

Haalt kennis de magie uit de muziek? (Part 1)

encyclopedieKun je nog van muziek genieten als je er veel van weet? Deze vraag wordt vaak gesteld aan mensen die beroepshalve muziek bestuderen. Bijvoorbeeld een tijdje geleden door de Volkskrant aan musicologe Anja Volk, die met behulp van computers onder andere onderzoekt wat een bepaald liedje aanstekelijk maakt. Maar ook schrijvers Daniel Levitin (Ons muzikale brein) en ex-Talking Head David Byrne (Hoe muziek werkt) gaan in hun recente boeken op deze vraag in.

Ons muzikale breinZelf zeggen deze drie deskundigen dat de betovering door hun toenemende kennis eerder groter dan kleiner wordt. Laten we eens aannemen dat ze inderdaad nog net zo veel – of meer – genieten van mooie muziek als toen ze nog een onbeschreven blad waren. In dat geval wordt de vraag zelf interessanter dan het antwoord: waarom stellen we die vraag telkens weer? Wat betekent dat?

Vincent van GoghWant het opvallende is: bij andere kunstvormen kom je deze kwestie veel minder vaak tegen. Schrijvers vertellen heel geregeld over hun werkwijze of hun schrijfrituelen. Literatuurcritici analyseren boeken zonder dat het verwijt van onttovering hen treft. We hebben er ook geen enkel probleem mee om te horen hoe Rembrandt of Van Gogh hun verf mengden of welke kwasten ze hanteerden. Hun werk wordt er geen cent minder indrukwekkend door.

boswachterOm het nog maar niet te hebben over andere dingen waar we van genieten. Natuur bijvoorbeeld. Vragen we ons af of boswachters of ecologen met al hun natuurkennis nog wel genieten als ze op de hei of in het bos lopen? Nee, eerder het omgekeerde: hoe meer je weet, hoe meer je ziet en beleeft. En vragen we sterrenchefs steeds of ze nog wel van eten en drinken houden, nu ze er zo intensief mee bezig zijn? Nee dus.

hoes Listen To The Music van Doobie BrothersAls het gaat om muziek moeten we kennis blijkbaar meer vrezen dan in andere, vergelijkbare gebieden. Waarom toch? Ik heb er zo gauw geen antwoord op. Misschien moeten we de oplossing van het raadsel voorlopig maar bij de artiesten zelf zoeken. Veel popmuzikanten zingen immers graag óver muziek. The Doobie Brothers bieden in elk geval een antwoord waar we zo een week mee vooruit kunnen: Listen To The Music. Stop met nadenken en geniet.

Talking Heads: Ratio x Vrijheid = Emotie

David Byrne met boekAfgelopen weekend was David Byrne, de voormalige voorman van Talking Heads, in Nederland om zijn boek How Music Works te promoten. Byrne’s boek lijkt me zeer interessante kost, maar ik dacht toch vooral terug aan de grote bijdrage van deze New Yorkse artiest aan de popmuziek: de baanbrekende formule R x V = E (Ratio x Vrijheid = Emotie).

250px-Talking_Heads live 1978R: Om als popgroep geloofwaardig te zijn, moest je tot eind jaren ’70 vooral puur en primitief klinken. Talking Heads brak volledig met die traditie. Alles aan deze avantgarde-popgroep was bedacht. De ritmes waren staccato, machine-achtig. De optredens afstandelijk (nummers werden steevast aangekondigd met: ‘the name of de next song is …’). De zanger klonk als een soort robot. En dan die teksten. Die gingen niet over ‘jongen ontmoet meisje’, maar over gebouwen en voedsel. Over huizen en brand. Over de overheid en de hemel: ‘Heaven is a place where nothing ever happens.’

wolkenkrabbers New YorkV: David Byrne (1952) is een kunstenaar verdwaald in de popwereld. Naast zijn muziek houdt hij zich bezig met schrijven, film, ballet en beeldende kunst. Byrne stelt vragen in plaats van gewoon te doen. Pop-regels zijn er om te doorbreken. Met Talking Heads was hij zo vrij om de energie van de punk en de afro-funk te combineren met een koud, gestript wereldbeeld. Zijn nummers leggen een onderliggend patroon van onze samenleving bloot: de moderne westerse mens is een eenzame ziel, dolend tussen oppermachtige betonnen structuren die niets met hemzelf te maken hebben. Met de onmogelijke opdracht om er toch een thuis in te vinden. Love goes to building on fire.

robot met trompet rechtsE: De verstandelijke Talking Heads-muziek weet toch vaak sterke emoties op te roepen. Waar hem dat in zit? Misschien in de hartstocht die onder de verkrampte klanken doorklinkt, de drive van de ritmes. Luister nog maar eens naar Slippery People. Maar uiteindelijk, denk ik, schuilt de kracht toch vooral in de herkenbaarheid. Herkenbaarheid? Ja. Iets van onszelf herkennen we in die verlaten figuur die te midden van een woud van wolkenkrabbers woeste kreten uitstoot. De muziek van Talking Heads roept mededogen op met de eenzame robot in onszelf.