Marvin Gaye

Beter goed gejat…

NettaDeze week was het opnieuw raak: een plagiaatdingetje in de popmuziek. Platenlabel Universal overweegt de componisten van het winnende liedje van het Eurovisie Songfestival aan te klagen, zie de Volkskrant van afgelopen woensdag. Het nummer Toy van de Israëlische zangeres Netta zou te veel lijken op Seven Nation Army van The White Stripes uit 2003.

the axis of awesomeNu wordt er in de popmuziek inderdaad lustig van andermans bordje gesnoept, om het zo maar eens te zeggen. Het is een business waarin een paar centen omgaan, en – dat moeten we als liefhebbers toegeven – originaliteit staat niet bij alle popmusici even hoog op de prioriteitenlijst. Beter goed gejat dan slecht verzonnen, lijkt soms het motto. Kijk en luister maar eens naar deze hilarische medley van de Australische comedy-act The Axis of Awesome.

james brown 2Het bijzondere van de nieuwe plagiaatzaak is dat niet melodie of tekst zonder bronvermelding overgenomen zouden zijn, maar het ritme, of de groove, zoals muzikanten dat zelf noemen. In eerste instantie vreemd, maar bij nader inzien ook weer niet. Met dank aan James Brown, George Clinton, Nile Rodgers en hun navolgers is het ritme in de popmuziek in de loop der jaren immers steeds belangrijker geworden.

marvin Gaye2De gevolgen daarvan hebben popsterren Robin Thicke & Pharrell Williams in 2015 al ervaren. De groove van hun hit Blurred Lines uit 2013 zou volgens de nabestaanden van Marvin Gaye te veel lijken op diens Got To Give It Up uit 1977 (zie ook deze post op Goeie Nummers). Tot veler verbazing en verontrusting verloren Thicke en Williams de zaak, en ook het hoger beroep, en werden ze veroordeeld tot een vergoeding van omgerekend bijna 5 miljoen euro aan de erven Gaye.

The White Stripes 3Maar hoe nu verder met Toy en Seven Nation Army? Hebben de klagers een zaak of is de gelijkenis vergezocht? Dat oordeel zal uiteindelijk – als de zaak doorgaat – aan de rechter zijn. Niets let ons echter om een eigen mening te vormen. Luister zelf: dit is Netta, dit zijn The White Stripes. Wat mij betreft is er geen twijfel mogelijk over de uitkomst. Maar wat vind jij? Laat het hieronder weten.

— De komende zes weken verschijnt Goeie Nummers eens per twee weken, op vrijdag rond een uur of vier. Veel leesplezier!

Extase

zingende nonnenMiddeleeuwse nonnen waren niet zo vroom en zedig als wij vandaag de dag plegen te denken. Volgens literatuurwetenschapper Cécile de Morrée, die twee weken geleden promoveerde aan de Universiteit van Utrecht, ‘sijpelde de invloed van de stad door kieren in de dikke muren van de conventen en parochiekerken.’ Zo zongen de nonnen soms profane versies van bestaande religieuze liedjes.

Ray CharlesVoor soulliefhebbers moet dit bekend in de oren klinken. In 1954 gaf zanger-pianist Ray Charles het bestaande gospelnummer ‘It Must Be Jesus’ een nieuwe tekst mee die zo werelds was als maar kon: I Got A Woman. De blinde zanger-pianist haalde zich er de woede van de kerk mee op de hals, maar het nummer vormde wel de geboorte een muziekstijl die erotiek en religieuze extase met elkaar zou doen versmelten: soul.

marvin Gaye2Charles’ opvolgers werkten dit idee tot in de finesses uit. Als de seksuele revolutie begin jaren 70 tot wasdom komt, laat dat ook zijn sporen na in de soul. Marvin Gaye’s album I Want You uit (1976) is één onverbloemde lofzang op de vleselijke liefde, vormgegeven op zwoele klanken die uiteindelijk nog steeds zijn terug te voeren op de gospelsongs waar Gaye in de kerk mee opgroeide. Zijn laatste hit, uit 1982, is een nummer dat stelt dat alleen seks de ziel van alle troebelen kan verlossen: Sexual Healing.

prince 3In de voetsporen van Gaye doet Prince er nog een schepje bovenop. Seks lijkt bij de kleine man uit Minneapolis de godsdienst helemaal te vervangen. In nummers als Cream , ‘Do Me, Baby’ en Get Off is de erotische versmelting het hoogste, ultieme doel waarnaar gereikt kan worden.

bruid van jezusEn hoe gek het ook mag klinken, met deze voorstellingen staan Gaye en Prince niet eens zo ver van de middeleeuwse nonnen af. Want volgens een destijds gangbaar beeld zagen de nonnen zichzelf als ‘bruiden van Jezus’. Ze hadden een intieme relatie met de Verlosser.

HadewijchDe 13e-eeuwse non en mystica Hadewijch stelt de religieuze aanbidding in haar gedichten zelfs voor als een relatie met Jezus. En als je Hadewijchs gedichten leest, vind je een hartstocht aan die grenst aan extase.

 

Albumverjaardag – ‘What’s Going On’ van Marvin Gaye

hoes What's Going On van Marvin GayeWat is er nog niet gezegd of geschreven over What’s Going On van Marvin Gaye? Het album is  gekarakteriseerd als een politiek statement voor een hele generatie Afro-Amerikanen. Als een artistieke bevrijding voor popartiesten. Als een zwarte versie van Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band. Dat allemaal en nog veel meer. En vandaag wordt de soulklassieker 44 – even oud als zijn schepper uiteindelijk zou worden.

Al voor verschijning wekte What’s Going On sterke Marving Gaye 1reacties op. Allereerst bij Motown-baas Berry Gordy, die weigerde de gelijknamige single uit te brengen. Hij zou hebben gezegd dat het het slechtste nummer was dat hij ooit gehoord had. Marvin zette echter door. Hij was klaar met de vrolijke liefdesliedjes. Hij wilde een muzikaal antwoord formuleren op de toestand waarin Amerika verkeerde. Uiteindelijk gaf Gordy zich gewonnen. En toen de plaat uitkwam, gold dat evenzeer voor recensenten, publiek en collega-muzikanten.

heelal 1De 44e verjaardag is een ideale aanleiding om het album weer eens uit de kast te pakken. En als je dat doet, zijn de reacties van de eerste luisteraars goed te begrijpen. De muzikale rijkdom is ongekend: jazz, klassiek, zelfs opera voegen zich naadloos in blues, gospel, latin. Naast de gebruikelijke bas, drums, piano en gitaren hoor je fluit, xylofoon, percussie, strijkers, blazers, brede meerstemmige zanglijnen. Lang aangehouden akkoorden die vanaf het beginpunt opstijgen en uitwaaieren om ergens achter in het heelal te verdwijnen. En dat alles bijeengehouden door subtiele grooves en Marvins soepele tenor.

vader Marvin GayePièce de résistance is natuurlijk de titeltrack. In de laatste editie van De Zwarte Lijst, de Top 2000 van Radio 6,  staat ‘What’s Going On’ niet voor niets fier bovenaan. De boodschap van het lied is later, na Marvins gewelddadige dood, in verband gebracht met de getroubleerde verhouding tussen de zanger en zijn vader (‘Father, father, we don’t need to escalate’), maar ook zonder die kennis treft dit universele pleidooi voor naastenliefde je recht in het hart.

QuestloveHet nummer onttrekt zich eigenlijk aan elke analyse. Toen Questlove, drummer en bandleider van The Roots, onlangs de oorspronkelijke opnames in de studio spoor voor spoor te horen kreeg, bleek de ritme-track heel anders opgebouwd dan hij altijd had gedacht. Hij kon het haast niet bevatten. Het had in zijn oren al die tijd heel anders geklonken dan het op de studiotape stond, veel ruimtelijker en dieper. Het kenmerk van echt grootse muziek, denk ik: je hoort niet wat je hoort – de klanken en de woorden betoveren je, zodat je het in je hoofd nog mooier maakt dan het al is.

Popmuziek een vorm van diefstal?

hoes Blurred LinesVorige week schudde de popwereld een beetje op zijn grondvesten. Een Amerikaanse rechter had bepaald dat de sterren Pharrell Williams en Robin Thicke met hun hit ‘Blurred Lines’ te veel kopieerden uit Marvin Gaye’s ‘Got To Give It Up’ uit 1977. Het tweetal moet een boete van bijna 7 miljoen euro betalen.

Marving Gaye in colbertjeIn de media overheersen de negatieve reacties. Want in de oren van veel mensen lijken de twee nummers helemaal niet zo erg op elkaar. En dit vonnis opent dus de weg voor claims van songwriters of hun erven op het (mede)auteursrecht van ontelbare hits. Dat kan toch niet de bedoeling zijn in de popmuziek?

Zo stelt commentator Randall Roberts in The LA Times dat popmuziek in de kern altijd een vorm van creatieve diefstal is. Elke generatie popartiesten borduurt volgens de popjournalist voort op de vibes en ideeën die hen in hun jeugd hebben beïnvloed. Het enige verschil is dat de ene artiest daar eerlijker over is dan de andere.

Imagine van John LennonInteressante stelling. Als dat waar is, zijn popmuzikanten in essentie dieven. Klopt dat? Is mijn en dijn in hun wereld inderdaad zo vaag, heerst in de popmuziek het recht van de handigste en meest onbeschaamde? Of is het juist ‘een wereld zonder bezittingen’, om de utopie uit John Lennons ‘Imagine’ te citeren, waarin principieel alles broederlijk wordt gedeeld?

Buffalo Bills Wilde WestenIk hou het erop dat er ook in het Wilde Westen dan wel Paradijs van de rock & roll belangrijke erecodes gelden. Dat er onder liedjesschrijvers gedeelde deugden en waarden zijn die het gedrag richting geven. En in mijn beleving is dat ook waar Williams en Thicke met ‘Blurred Lines’ in de fout gingen. Ze overtraden het popgebod dat je als rechtgeaarde artiest altijd ‘jouw eigen ding moet doen’ met je inspiratiebron. Anders haal je je voorbeeld én jezelf omlaag.

blurred-484x268Wie naar deze twee liedjes luistert en bedenkt dat Williams ‘Got To Give It Up’ expliciet als inspiratie gebruikte, kan maar tot één conclusie komen. ‘Blurred Lines’ is niet meer dan een slap aftreksel van het origineel. Van ‘hun eigen ding doen’ is geen sprake. Als de twee artiesten kritisch hadden teruggeluisterd, was het nummer op de plank blijven liggen om er later misschien iets van te maken waarop ze wel trots konden zijn.

Het tweetal heeft nu aangekondigd tegen de rechterlijke uitspraak in beroep te gaan. Juridisch hebben ze daar het volste recht toe. Als artiesten zouden ze zich in een hoekje moeten gaan schamen.

Wat je muziekverzameling over jou zegt

DSC_0717‘Toon mij uw boekenkast en ik vertel u wie u bent’, zo luidt een bekend gezegde. Voor mij geldt dat evenzeer voor het platen- of cd-rek. Bij nieuwe kennissen snuffel ik graag zogenaamd achteloos in hun muziekcollectie, onder meer om daaruit iets over karakter van de eigenaren te kunnen afleiden.

DSC_0720Maar de link tussen platenkast en karakter wordt onduidelijker nu Spotify, mp3’tjes of andere digitale muziekformaten de tastbare producten steeds meer gaan vervangen. Cd’s, net als boeken, verdwijnen in rap tempo uit onze huiskamers. En iemand tussen neus en lippen door vragen om zijn playlists van de afgelopen weken even aan je te tonen, dat zie ik mezelf niet zo gauw doen.

gruppo sportive back to 78De nieuwe website Muziekklik.nl koppelt persoonlijkheid en muzieksmaak op een heel hedendaagse manier aan elkaar. Op deze (dating)site kunnen mensen elkaar vinden op basis van gedeelde muzikale voorkeuren. Voor die aanpak lijkt me veel te zeggen. Op z’n minst vermijd je zo het soort ontgoocheling waarmee de hoofdpersoon in I Said No van Gruppo Sportivo te maken krijgt: zijn nieuwe verkering ziet de copycats Jack Jersey en Long Tall Ernie aan voor de originelen Elvis Presley en Jerry Lee Lewis. Wat een afknapper!

moeder en kind1Het verband tussen karakter en muzieksmaak heeft overigens ook de belangstelling van wetenschappers. Je popsmaak zou vooral bepaald worden door die van je moeder, de belangrijkste opvoeder in de eerste levensjaren. Ik vind die theorie allesbehalve overtuigend en vooral ook buitengewoon onhandig. Want als dat waar is, zou je op muziekklik.nl de platenbak van je (aanstaande schoon)moeder dus vooraf al in de relatie moeten betrekken! Dat gaat hem niet worden.

stem op de zwarte lijstKarakter en muziek zijn ook op een meer overtuigende manier te matchen. Op de site van NPO Radio 6 kun je tot 19 maart stemmen  op je favoriete soul-, funk-,  blues- en jazznummers van de Zwarte Lijst, de ‘zwarte’ variant op de Top 2000 van Radio 3. Maar je vindt er ook een bijzondere Stemwijzer. Een beetje zoals we die al kennen uit de politiek, maar dan anders. Na het maken van een paar confronterende keuzes (Ben jij Vinyl of Mp3, Herfst of Lente, Hond of Kat, Koffie of Thee, enzovoort), kom je niet uit bij een politieke partij maar bij de Zwarte-Lijstartiest die schuilgaat in het Diepst van Jouw Eigen Ziel.

Welke zwarte lijst artiest ben jijHet mooie van deze Stemwijzer is dat hij door louter deskundigen in de muziek en de psychologie moet zijn gemaakt, want na het invullen bleek ik Marvin Gaye te zijn!!! Dan laat je dus zien dat je het begrepen hebt. Ik zou zeggen: check out die Zwarte Lijst Stemwijzer – tenminste als je ook wilt weten wie je bent.

Muziek als alimentatie – ‘Here, My Dear’ van Marvin Gaye

Geen guilty pleasures 1Voorlopig even geen guilty pleasures in Goeie Nummers, maar een eerlijk verhaal, zonder schaamte. Dat geldt zeker ook voor ‘Here My Dear’, een album met een wel heel bijzondere ontstaansgeschiedenis.

hoes Here, My DearWat was het geval? Soulzanger Marvin Gaye (1939-1984) stond van het begin van de jaren ’60 onder contract bij het bekende Motown-label van Berry Gordy. In 1963 trouwde hij met Anna Gordy (1922-2014), de zus van zijn baas. Het tumultueuze huwelijk strandde definitief in 1975. Na veel juridisch gesteggel werd overeengekomen dat Marvin nog één album voor Motown zou maken, waarvan de opbrengst voor een groot deel naar Anna zou gaan.

Marvin en Anna 1Het dubbelalbum, met de uitdagende titel Here, My Dear, riep bij verschijning in 1978 gemengde reacties op. Niet zo gek ook. Na zo’n voorgeschiedenis van ruzie en bittere compromissen verwachtte niemand een top-werkstuk. Waarom zou Gaye zijn best doen voor zo’n alimentatie-plaat, waarvan de opbrengsten vooral zijn ex en ex-zwager ten goede kwamen?

John Martyn hoes Grace & DangerInmiddels kunnen we met wat meer afstand luisteren. En dan blijkt Here, My Dear een ongewoon sterk break-upalbum. Fleetwood Mac maakte Rumours, John Martyn Grace and Danger, Bob Dylan Blood On The Tracks, Richard & Linda Thompson Shoot Out The Lights – stuk voor stuk intense platen waarbij het bloed en de tranen van stukgelopen huwelijken bijna uit de groeven lopen. Maar nergens gaat het er zo onverbloemd aan toe als op Here My Dear.

Marving Gaye 1Aan de songtitels ‘When did you stop loving me, when did I stop loving you’, ‘Anger’ and ‘I Met A Little Girl’ en ‘You Can Leave, But It’s Gonna Cost You’ kun je dat al aflezen. We hadden in die tijd nog geen reality-tv, anders zou men Here, My Dear reality-muziek hebben genoemd. Anna Gordy was in eerste instantie niet blij met al die openhartigheid en overwoog zelfs een rechtszaak. Het duurde een tijd voor ze – net als rest van de muziekwereld, trouwens – de klasse van het album kon inzien. Haar ex bleek uiteindelijk toch een monument voor hun huwelijk te hebben opgericht.

Marving Gaye in colbertjeWant al die openhartige bekentenissen, (zelf)verwijten en klachten worden verklankt in Gaye’s onnavolgbare stijl, met zijn meerstemmige achtergrondzang, geavanceerde akkoordenwisselingen en soepele grooves. De getroebleerde zanger gaf alles wat hij had. Want Marvin Gaye had niet alleen een van de mooiste stemmen uit de popgeschiedenis, hij was ook een rasartiest die gewoon geen slechte plaat kon afleveren.

Take Me To The River – Al Green

Klik eerst op de muzieklink – lees dan verder.

Al GreenHet begint tamelijk rustig. Een steady beat van bas, gitaar en drums, wat toetsen en strijkers. Daaroverheen een gesproken intro: Al Green draagt het lied op aan ene Junior Parker, een recent overleden familielid van de zanger. Hij sluit de inleiding af met ‘We’d like to carry on in his name’. En dan begint het.

‘I don’t know why I love you like I do / After all the changes you put me through / You stole my money and my cigarettes / And I haven’t seen hide nor hair of you yet.’ De zanger beleeft zijn liefde als een kwelling, maar de problemen volgen het prozaïsche stramien van veel bluesnummers. In de overgang naar het refrein blijkt de pijn echter dieper te zitten. Klaaglijk klinkt het: ‘I wanna know / Won’t you tell me / Am I in love to stay?’

De zanger rekt die laatste vertwijfelde vraag tot het maximale op, het akkoord blijft tergend lang hangen. Als het refrein dan eindelijk komt, voelt dat als een oplossing: ‘Take me to the river / Wash me in the water / Won’t you cleanse my soul / Put my feet on the ground.’ De begeleiders blazen het vuurtje onder dit brouwsel perfect aan. De bas pompt door, maar laat ruimte voor het vraag- en antwoordspel van de zanger en de vette blazersriff die alles bijeenhoudt. De muziek houdt ondertussen steeds iets in, de spanning blijft.

Waar gaat het over? De symboliek komt uit de Bijbel, uit de kerk. De onderdompeling in de rivier, als bij Johannes de Doper, is de verlossing van zonden. Zijn het de zonden van het vlees, waarvoor Green hier verlossing vraagt? Het zou kunnen, maar de rituele wassing lijkt tegelijk veel op een sexual healing, zoals bij zijn collega Marvin Gaye. Luister naar het tussenstuk: ‘Hold me, love me, please me, tease me / Till I can’t, till I can’t take no more’. Liefde als marteling en bevrijding tegelijk.

Het bijzondere is: het nummer duwt tot het eind toe steeds tegen de allerlaatste oplossing aan. In het laatste, repeterende refrein gaat Green over op zijn bekende falset, met hoge gekwelde kreten. De zanger zit dicht bij de volledige overgave, maar de ultieme climax blijft alsmaar uit. Gekmakend. Kippenvel.

Al Green nuTen tijde van ‘Take Me To The River’, in 1974, was Al Green (1946) uitgegroeid tot popster en sexsymbool. Maar hij worstelde met deze rol, trok zich terug uit de muziekbusiness en werd dominee. Pas in de jaren ’90 verzoende hij zich geleidelijk met zijn wereldse verleden en speelde hij het nummer weer live. We zien dan een iets andere Green. Nog steeds stijlvol en soulful, maar minder gekweld. Alles wijst erop dat het wereldse en het hogere voor hem nu wél verenigbaar zijn. In 2009 verschijnt zijn autobiografie. Getiteld Take Me To The River.